દેશમાં પ્રાદેશિક વિમાની સેવા અને એરપોર્ટના નેટવર્કને મજબૂત કરવા વડાપ્રધાને વિકસિત ઉડાન યોજના શરૂ કરી
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #સરકારી નીતિઓ અને હસ્તક્ષેપ #GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાને રાજસ્થાનથી નાના શહેરોને હવાઈ સેવાઓથી જોડતી યોજનાના નવા તબક્કા વિકસિત ઉડાન નો પ્રારંભ કરાવ્યો છે.
- આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશના નાના વિસ્તારોમાં ફ્લાઈટ સેવાઓ પહોંચાડવાનો, એરપોર્ટ સુધારવાનો અને વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝનને વેગ આપવાનો છે.
- કેન્દ્રીય કેબિનેટે આ નવા તબક્કા માટે માર્ચ 2026 માં જ સુધારેલી ઉડાન યોજના ને મંજૂરી આપી દીધી હતી.
વિકસિત ઉડાન યોજનાના મુખ્ય પાસાઓ
- આ વિકસિત ઉડાન યોજના મૂળ ઓક્ટોબર 2016 માં શરૂ થયેલી પ્રાદેશિક હવાઈ કનેક્ટિવિટી યોજનાનું નવું અને સુધારેલું સ્વરૂપ છે.
- સરકારે આ યોજના માટે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી 2035-36 સુધીના 10 વર્ષ માટે ₹28,840 કરોડ ના બજેટની જોગવાઈ કરી છે.
- આ યોજનાનો હેતુ ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરો, પહાડી વિસ્તારો, ટાપુઓ અને પછાત જિલ્લાઓમાં હવાઈ સેવાઓ પહોંચાડવાનો છે.
- આ યોજના હેઠળ ₹12,159 કરોડ ના ખર્ચે આગામી 8 વર્ષમાં બિન-ઉપયોગી 100 હવાઈ પટ્ટીઓને નવા એરપોર્ટમાં બદલવામાં આવશે.
- લગભગ 441 એરોડ્રોમના સંચાલન અને જાળવણી માટે ₹2,577 કરોડ ની નાણાકીય સહાય ત્રણ વર્ષ માટે આપવામાં આવશે.
- આમાં વાર્ષિક મર્યાદા નક્કી કરાઈ છે, જેમાં એરપોર્ટ માટે દર વર્ષે ₹3.06 કરોડ અને હેલિપોર્ટ કે વોટર એરોડ્રોમ માટે ₹0.90 કરોડ અપાશે.
- ઇમરજન્સી અને આરોગ્ય સેવાઓ ઝડપી બનાવવા માટે પહાડી અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં ₹3,661 કરોડ ના ખર્ચે 200 આધુનિક હેલિપેડ બનાવાશે.
- વિમાની કંપનીઓને રૂટ પર ખોટ ન જાય તે માટે 10 વર્ષમાં ₹10,043 કરોડ ની વાયાબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) અપાશે અને 3 વર્ષ સુધી રૂટ પર એકાધિકાર મળશે.
- આ યોજનામાં એરપોર્ટનો વિકાસ ચેલેન્જ મોડ થી થશે અને દેશમાં બનેલા HAL ધ્રુવ હેલિકોપ્ટર તથા HAL ડોર્નિયર વિમાનોનો ઉપયોગ વધારાશે.
- આ ફેરફારોથી દેશમાં પ્રવાસન, વેપાર, રોજગારી અને ઈમરજન્સી સેવાઓને મોટો ફાયદો થશે.
ઉડાન યોજના અંગે વિગત
- નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય ની આ ફ્લેગશિપ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ સામાન્ય નાગરિક માટે હવાઈ મુસાફરી સસ્તી અને સરળ બનાવવાનો છે.
- આ યોજના રાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન નીતિ (NCAP) 2016 હેઠળ શરૂ કરાઈ હતી અને એરપોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (AAI) તેને અમલમાં મૂકે છે.
- સરકાર વિમાનના ભાડાં પર મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરે છે અને કંપનીઓને થતી ખોટ સરભર કરવા VGF ની મદદ આપે છે.
- રાજ્ય સરકારો પણ એરપોર્ટ લેન્ડિંગ ચાર્જ માફ કરે છે અને વિમાનના બળતણ પરનો VAT ઘટાડીને 1% કે તેથી ઓછો કરી આપે છે.
- આ યોજનાના કારણે દેશમાં ચાલુ એરપોર્ટની સંખ્યા 2014 માં માત્ર 74 હતી, જે 2024 સુધીમાં વધીને 159 થઈ ગઈ છે.
- યોજનામાં તબક્કાવાર સુધારા થયા છે: UDAN 2.0 માં હેલિપેડ ઉમેરાયા, UDAN 3.0 માં પ્રવાસન રૂટ, UDAN 4.0 માં પહાડી વિસ્તારો અને UDAN 5.0 માં સી-પ્લેન ઉમેરાયા.