પ્રામબનન મંદિર સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરાયો
#GS-1 #સંસ્કૃતિ #કલા અને સ્થાપત્ય #વારસો #GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #આંતરરાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતના વડાપ્રધાન અને ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાંતો એ તાજેતરમાં એક સંયુક્ત સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે.
- આ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટનો હેતુ ઇન્ડોનેશિયાના યોગ્યાકાર્તામાં આવેલા પ્રખ્યાત પ્રામબનન મંદિર પરિસર નું સમારકામ અને રક્ષણ કરવાનો છે.
પ્રામબનન મંદિર વિશે
- પ્રામબનન મંદિર ઇન્ડોનેશિયાનું સૌથી મોટું હિન્દુ મંદિર સંકુલ છે.
- સ્થાનિક લોકો આ વિશાળ મંદિરને રોરો જોંગરાંગ અથવા લોરો જોંગરાંગ તરીકે પણ ઓળખે છે.
- તે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના સૌથી મોટા હિન્દુ મંદિરોમાંનું એક છે અને તે શૈવ કલાની ભવ્યતા દર્શાવે છે.
મંદિરનું સ્થાન
- આ આખું મંદિર સંકુલ ઇન્ડોનેશિયાના જાવા ટાપુ ના ફળદ્રુપ મેદાનો પર આવેલું છે.
- તે યોગ્યાકાર્તા અને મધ્ય જાવા રાજ્યની સરહદ પર બરાબર વચ્ચે આવેલું છે.
ઉદ્ભવ અને ઇતિહાસ
- આ મંદિરનું નિર્માણ શક્તિશાળી સંજય વંશ ના શાસન દરમિયાન લગભગ 850 CE ની આસપાસ થયું હતું.
- તે સમયના રાજાઓએ નજીકના બૌદ્ધ બોરોબુદુર સ્તૂપની ટક્કરમાં અને શૈવ હિન્દુ ધર્મના પુનરુત્થાન માટે આ ભવ્ય મંદિર બનાવડાવ્યું હતું.
- ૧૧મી સદીમાં રાજકીય સત્તા પૂર્વ જાવા તરફ બદલાતા અને નજીકના માઉન્ટ મેરાપી જ્વાળામુખી ફાટવાને કારણે લોકો આ મંદિર છોડીને ચાલ્યા ગયા હતા.
- ૧૯મી સદીની શરૂઆતમાં બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન કેટલાક સર્વેક્ષણ કરનારાઓએ જંગલ વચ્ચે દટાયેલા આ મંદિરને ફરીથી શોધી કાઢ્યું હતું.
- તૂટી ગયેલા પથ્થરોના બાંધકામને ફરીથી સરખું કરવા માટે વર્ષ 1918 માં અહીં વૈજ્ઞાનિક રીતે સમારકામ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
- યુનેસ્કોએ વર્ષ 1991 માં આ મંદિર સંકુલને વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ એટલે કે વૈશ્વિક વિરાસત તરીકે જાહેર કર્યું હતું.
- ઇન્ડોનેશિયાની સરકારે વર્ષ 1998 માં આ મંદિરને રાષ્ટ્રીય સાંસ્કૃતિક સંપત્તિ તરીકે જાહેર કર્યું હતું.
સ્થાપત્યની વિશેષતાઓ
- આ મંદિરની ડિઝાઇન ચોરસ આકારના ત્રણ વર્તુળો પર આધારિત છે જે અલગ-અલગ આધ્યાત્મિક લોક દર્શાવે છે.
- સૌથી બહારના ભાગમાં એક મોટું મેદાન છે જ્યાં જૂના જમાનામાં લાકડાના કામચલાઉ મકાનો હતા.
- વચ્ચેના ભાગમાં રક્ષક તરીકે નાના-નાના એક સરખા 224 મંદિરો ચાર હરોળમાં ગોઠવાયેલા છે જેને પરવારા મંદિર કહે છે.
- સૌથી અંદરનો ભાગ એક ઉંચો પ્લેટફોર્મ છે જેમાં મુખ્ય 16 મંદિરો આવેલા છે.
- અંદરના ચોરસમાં હિન્દુ ત્રિદેવ એટલે કે ત્રિમૂર્તિને સમર્પિત ત્રણ મોટા શિખરો આવેલા છે.
- વચ્ચે આવેલું મુખ્ય શિવ મંદિર 47 મીટર ઉંચું છે અને તેમાં શિવ મહાદેવની એક વિશાળ મૂર્તિ સ્થાપિત છે.
- શિવ મંદિરની ઉત્તરે બ્રહ્માજીનું મંદિર અને દક્ષિણે વિષ્ણુ ભગવાનનું મંદિર આવેલું છે.
- ત્રણ મુખ્ય મંદિરોની સામે તેમના પવિત્ર વાહનો એટલે કે નંદી, હંસ અને ગરુડ ના ત્રણ નાના મંદિરો આવેલા છે.
- મંદિરની અંદરની દીવાલો પર પથ્થરો કોતરીને ઇન્ડોનેશિયન શૈલીમાં રામાયણ અને ભાગવત પુરાણ ની વાર્તાઓ સુંદર રીતે કંડારવામાં આવી છે.
- પથ્થરોને જોડવા માટે કોઈ ગારા કે સિમેન્ટનો ઉપયોગ કર્યા વગર તેમને એકબીજામાં ફિટ કરીને બનાવવામાં આવ્યા છે જેથી ધરતીકંપના આંચકા સામે આ મોટા શિખરો ટકી શકે.