પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજનાના છ વર્ષ પૂર્ણ થતાં મહત્વની સફળતા

પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજનાના છ વર્ષ પૂર્ણ થતાં મહત્વની સફળતા

#GS-3 #અર્થતંત્ર #કૃષિ #માળખાકીય સુવિધાઓ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય

મુખ્ય મુદ્દા

  • પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) એ પોતાના છ વર્ષ પૂર્ણ કરીને દેશના બ્લુ ઈકોનોમી લક્ષ્યને મજબૂત બનાવ્યું છે.
  • ભારતનું માછલી ઉત્પાદન 2019-20માં 141.64 લાખ ટન હતું, જે વધીને 2024-25માં 197.75 લાખ ટનની ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચ્યું છે.
  • મત્સ્ય ક્ષેત્રની નિકાસ 2019-20માં ₹46,663 કરોડ હતી, જે વધીને 2025-26માં ₹73,890 કરોડ થઈ છે.
  • માછીમારોના આર્થિક સશક્તિકરણ માટે ₹6,000 કરોડના બજેટ સાથે PM-MKSSY ઉપ-યોજના ચલાવવામાં આવી રહી છે.
  • આ યોજના દ્વારા દેશમાં 58 લાખથી વધુ લોકોને રોજગારી મળી છે અને 2,195 FFPO સ્થાપવામાં આવ્યા છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) એ પોતાના છ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. આ ભારતના મત્સ્ય ક્ષેત્ર માટે એક મોટી સફળતા ગણાય છે.

PMMSY અંગેના મુખ્ય તથ્યો

  • કેન્દ્ર સરકારે જૂની બ્લુ રિવોલ્યુશન યોજનાને સુધારીને 2020માં PMMSY શરૂ કરી હતી. એનો મુખ્ય હેતુ મત્સ્ય ઉદ્યોગની ખામીઓ દૂર કરીને તેને આધુનિક બનાવવાનો છે.
  • આ યોજના બે ભાગમાં ચાલે છે: એક સેન્ટ્રલ સેક્ટર સ્કીમ (કેન્દ્ર નો સંપૂર્ણ ખર્ચ) અને બીજી સેન્ટ્રલી સ્પોન્સર્ડ સ્કીમ (રાજ્યો સાથે ભાગીદારી).
  • આ યોજના મુખ્યત્વે માછલીનું ઉત્પાદન વધારવા, પકડ્યા પછી સાચવવાની સુવિધા ઊભી કરવા અને કાયદાકીય નિયમન પર ધ્યાન આપે છે.
  • આ યોજનાનું કુલ બજેટ ₹20,750 કરોડ છે. વર્ષ 2026-27ના બજેટમાં આ ક્ષેત્ર માટે ₹2,500 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
  • વર્ષ 2020-21 થી 2025-26 દરમિયાન સરકારે ₹21,394.88 કરોડના પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કર્યા છે, જેમાં કેન્દ્રનો હિસ્સો ₹9,510.89 કરોડ છે.

PMMSY હેઠળના મુખ્ય ઘટકો અને ઉપ-યોજનાઓ

  • આ યોજના હેઠળ PM-MKSSY નામની ઉપ-યોજના 2023-24 થી 2026-27 માટે ₹6,000 કરોડના ખર્ચે શરૂ કરાઈ છે. તે માછીમારોને વીમો, ધિરાણ અને ગુણવત્તા નિયંત્રણની સુવિધા આપે છે.
  • રાજ્યો સાથે મળીને ચાલતી યોજના દ્વારા તળાવો, દરિયાઈ વિસ્તાર, શેવાળની ખેતી અને પહાડી વિસ્તારોમાં નવી ટેકનોલોજીથી મત્સ્યપાલન વધારાય છે.
  • આ સુવિધા હેઠળ માછલી ઉતારવાના બંદરો, કોલ્ડ સ્ટોરેજ, દરિયામાં દૂર સુધી જતી બોટો અને વેચાણ માટેના બજારો તૈયાર કરાય છે.
  • માછીમારો માટે સુરક્ષા સાધનો, બોટનો વીમો, દરિયામાં ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ અને મુશ્કેલીના સમયે રોજીરોટીની મદદ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

PMMSY એ ઉત્પાદન, માળખાકીય સુવિધાઓ અને રોજીરોટી કેવી રીતે મજબૂત બનાવી?

  • દેશમાં માછલીનું ઉત્પાદન 2019-20માં 141.64 લાખ ટન હતું, જે વધારીને 2024-25માં રિકોર્ડ 197.75 લાખ ટન સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું છે.
  • આ યોજનાના કારણે દેશમાં લગભગ 58 લાખ લોકોને પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રીતે રોજગારી મળી છે.
  • ભારતમાંથી મત્સ્ય ઉત્પાદનોની નિકાસ 2019-20માં ₹46,663 કરોડ હતી, જે વધીને 2025-26માં ₹73,890 કરોડ થઈ ગઈ છે.
  • સરકારે માછલીઓના સંવર્ધન માટે ₹713.80 કરોડના ખર્ચે 12 ઈન્ટીગ્રેટેડ એક્વાપાર્ક મંજૂર કર્યા છે.
  • દરિયાકાંઠાના લોકોની આવક વધારવા માટે 2020 થી 2025 વચ્ચે ₹198.17 કરોડના શેવાળ (Seaweed) ખેતીના પ્રોજેક્ટ મંજૂર કરાયા છે.
  • આ ઓછી જગ્યામાં વધુ ઉત્પાદન આપતી ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપે છે. યોજના હેઠળ 12,081 RAS અને 4,205 બાયોફ્લોક (Biofloc) યુનિટ શરૂ કરાયા છે.
  • શોભાનિર્દેશીત (રંગીન) માછલીઓના વ્યવસાયને પ્રોત્સાહન આપવા સરકારે 2,672 ઓર્નામેન્ટલ ફિશ યુનિટ સ્થાપવા મદદ કરી છે.
  • નાના માછીમારો સંગઠિત થઈને વેપાર કરી શકે તે માટે 2021-22 થી 2025-26 વચ્ચે ₹544.86 કરોડના ખર્ચે 2,195 FFPO મંજૂર કરાયા છે.
  • હવામાન પરિવર્તન સામે રક્ષણ મેળવવા 100 દરિયાકાંઠાના ગામોને કલાઈમેટ રેસિલિઅન્ટ વિલેજ તરીકે પસંદ કરાયા છે. સરકારે ગામ દીઠ ₹200 લાખની સંપૂર્ણ ગ્રાન્ટ આપી છે.
  • સપ્ટેમ્બર 2024માં શરૂ થયેલા NFDP ડિજિટલ પોર્ટલ પર 8 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં 37.01 લાખથી વધુ વ્યક્તિગત નોંધણીઓ થઈ ચૂકી છે.

નિષ્કર્ષ

  • PMMSY યોજનાએ માછલીનું ઉત્પાદન વધારીને, ટેકનોલોજી લાવીને અને માછીમારોને આર્થિક મદદ કરીને દેશના મત્સ્ય ક્ષેત્રમાં મોટો બદલાવ આણ્યો છે.
  • ભારતના બ્લુ ઈકોનોમી વિઝનને સફળ બનાવવા માટે આ યોજના ભવિષ્યમાં પણ ખુબ મહત્વની સાબિત થશે.