ભારતના બિન-સમાવિષ્ટ બિન-ખેતી ક્ષેત્ર માટે પ્રથમવાર જિલ્લાવાર અંદાજો જાહેર
#જીએસ-3 #અર્થતંત્ર #રોજગાર #વિકાસ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય
મુખ્ય મુદ્દા
- NSO એ ASUSE 2025 સર્વેક્ષણના આધારે ભારતના 770 માંથી 757 જિલ્લાઓ માટે સૌપ્રથમવાર બિન-સમાવિષ્ટ ક્ષેત્રના અંદાજો રજૂ કર્યા છે.
- દેશના અગ્રણી 10 જિલ્લાઓ મળીને આ ક્ષેત્રના કુલ એકમો, રોજગારી અને કુલ મૂલ્યવર્ધનમાં લગભગ 10% હિસ્સો ધરાવે છે.
- ભારતમાં કામદાર દીઠ સરેરાશ GVA રૂ. 1,56,539 નોંધાયો છે, જેમાં 280 જિલ્લાઓ રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી વધુ સારું પ્રદર્શન કરે છે.
- દેશના 237 જિલ્લાઓમાં ત્રીજા ભાગથી વધુ મહિલા કામદારો છે, જ્યારે મિઝોરમ ના દરેક જિલ્લામાં 50% થી વધુ ઉદ્યોગો મહિલા માલિકીના છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) હેઠળ કામ કરતી નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઑફિસ (NSO) એ ASUSE 2025 ના સર્વેક્ષણ પરથી ભારતના બિન-સમાવિષ્ટ બિન-ખેતી ક્ષેત્ર માટે પહેલીવાર જિલ્લા સ્તરના આંકડા બહાર પાડ્યા છે.
- આવા વિગતવાર આંકડાઓથી સરકારને નાના ઉદ્યોગોને ઔપચારિક બનાવવા, લોન આપવા અને મહિલાઓને આર્થિક રીતે આગળ લાવવા માટે યોગ્ય યોજનાઓ ઘડવામાં મદદ મળશે.
જિલ્લા કક્ષાના અંદાજોના મુખ્ય મુદ્દાઓ
- આ સર્વેક્ષણમાં દેશના 770 માંથી 757 જિલ્લાઓ આવરી લેવાયા છે, જેનાથી છેવાડાના વિસ્તારો માટે નીતિ ઘડવાનું કામ ઘણું સરળ બનશે.
- ઉદ્યોગોનું પ્રમાણ અમુક જ વિસ્તારોમાં વધુ છે. ગુજરાત, તેલંગાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળના ફક્ત 10 જિલ્લાઓ મળીને દેશના લગભગ 10% એકમો, કામદારો અને ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) ઊભા કરે છે.
- દેશના અગ્રણી 50 જિલ્લાઓ મળીને આ ક્ષેત્રના કુલ એકમો અને રોજગારીના લગભગ ત્રીજા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
- આખા દેશમાં ફક્ત 16 જિલ્લાઓ એવા છે જ્યાં 5 લાખથી વધુ એકમો આવેલા છે, અને તેમાંથી અડધા એટલે કે 8 જિલ્લાઓ માત્ર પશ્ચિમ બંગાળમાં છે.
- કામદાર દીઠ મળતો ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) આર્થિક ઉત્પાદકતા માપવાનું મુખ્ય સાધન બને છે.
- સમગ્ર ભારતમાં કામદાર દીઠ સરેરાશ GVA રૂ. 1,56,539 નોંધાયો છે. દેશના 280 જિલ્લાઓ આ સરેરાશથી આગળ છે, જ્યારે 331 જિલ્લાઓમાં આ આંકડો રૂ. 1 લાખથી રૂ. 1.5 લાખ વચ્ચે છે.
- મહિલાઓની ભાગીદારી બાબતે 237 જિલ્લાઓમાં કુલ કામદારોમાં ત્રીજા ભાગથી વધુ મહિલાઓ છે, જ્યારે 25 જિલ્લાઓમાં 50% થી વધુ મહિલા કામદારો છે.
- મહિલા સંચાલિત એકમોની સૌથી વધુ ટકાવારી તેલંગાણા, મણિપુર, મેઘાલય અને મિઝોરમ રાજ્યમાં જોવા મળે છે.
- મિઝોરમ રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં મહિલાઓની માલિકી ધરાવતા એકમોનો હિસ્સો ઓછામાં ઓછો 50% જેટલો ઊંચો રહ્યો છે.