પીએમ સ્વનિધિ યોજનાએ સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સને સશક્ત કરવાના છ વર્ષ પૂરા કર્યા

પીએમ સ્વનિધિ યોજનાએ સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સને સશક્ત કરવાના છ વર્ષ પૂરા કર્યા

#GS-3 #અર્થતંત્ર #રોજગારી #ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #સારી શાસનવ્યવસ્થા #રાષ્ટ્રીય #વર્તમાન બનાવો

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • જૂન 2020 માં શરૂ થયેલી પીએમ સ્વનિધિ યોજનાએ જનતા માટે અમલમાં આવ્યાના સફળ છ વર્ષ પૂરા કર્યા છે.

યોજના વિશે

  • કોરોના મહામારી દરમિયાન શહેરી સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સ અને ફેરીયાઓને મદદ કરવા માટે પીએમ સ્વનિધિ એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર સરકારી માઇક્રો-ક્રેડિટ યોજના છે.
  • આ યોજના આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય અને નાણાકીય સેવા વિભાગ દ્વારા સંયુક્ત રીતે ચલાવવામાં આવે છે જેથી સસ્તી ધિરાણ લોન મળી શકે.

પીએમ સ્વનિધિની મુખ્ય વિશેષતાઓ

  • આ યોજનામાં ₹15,000, ₹25,000 અને ₹50,000 ના ત્રણ ક્રમિક હપ્તામાં ગેરંટી વગરની લોન આપવામાં આવે છે.
  • સમયસર લોન ચૂકવવા પર વાર્ષિક 7 ટકા વ્યાજ સહાય સીધી વેન્ડરના ખાતામાં જમા થાય છે.
  • બીજો હપ્તો સફળતાપૂર્વક ચૂકવનાર વેન્ડર્સ ₹30,000 સુધીની મર્યાદાવાળા ખાસ UPI-લિંક્ડ રૂપે ક્રેડિટ કાર્ડ માટે પાત્ર બને છે.
  • ડિજિટલ વ્યવહારોને ઉત્તેજન આપવા માટે વાર્ષિક ₹1,600 સુધીનું ડિજિટલ કેશબેક આપવામાં આવે છે.
  • સ્વનિધિ સે સમૃદ્ધિ પ્રોગ્રામ દ્વારા વેન્ડર્સના પરિવારની વિગતો મેળવીને તેમને કેન્દ્ર સરકારની આઠ કલ્યાણકારી યોજનાઓ સાથે જોડવામાં આવે છે.
  • સ્થાનિક નાણાકીય જ્ઞાન અને સ્વચ્છતા ધોરણો શીખવવા માટે FSSAI સાથે મળીને વિશેષ તાલીમ અપાય છે.

વર્તમાન સ્થિતિ

  • 75.5 લાખથી વધુ અનન્ય સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સ આ યોજનાનો લાભ લઈ ચૂક્યા છે અને 1.12 કરોડથી વધુ લોન મંજૂર થઈ છે.
  • ભારતના બજારોમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ ₹17,800 કરોડથી વધુ નાણાકીય સહાય સીધી પહોંચાડવામાં આવી છે.
  • 55 લાખથી વધુ વેન્ડર્સ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર જોડાયા છે અને ₹8.96 લાખ કરોડ ના 841 કરોડથી વધુ ડિજિટલ વ્યવહારો થયા છે.
  • સ્વનિધિ સે સમૃદ્ધિ પ્રોગ્રામ દ્વારા 50 લાખથી વધુ પરિવારના પ્રೊફાઈલ બન્યા છે અને 1.52 કરોડ કલ્યાણકારી લાભો મંજૂર થયા છે.

યોજનાની સફળતા

  • સ્વતંત્ર સર્વેક્ષણ મુજબ અંદાજે 95% લાભાર્થીઓએ તેમના જીવનમાં પહેલીવાર સત્તાવાર બેંકમાંથી લોન મેળવી છે.
  • યોજનામાં જોડાયા પછી લાભાર્થી પરિવારોની વાર્ષિક આવકમાં સરેરાશ 20% નો વધારો નોંધાયો છે.
  • સમાવેશી વિકાસ દર્શાવતા કુલ લાભાર્થીઓમાં આશરે 46% મહિલાઓ એટલે કે 34.81 લાખ વ્યક્તિઓ છે અને 70% વંચિત સમુદાયના છે.
  • લગભગ 30% પ્રમાણિત વેન્ડર્સે તેમની મૂળ લોન ઉપરાંત વધારાની ક્રેડિટ લાઇન સફળતાપૂર્વક મેળવી છે.

પડકારો

  • કેટલાક રાજ્યોમાં સારો ફેલાવો છે જ્યારે ત્રિપુરામાં માત્ર 9,300 લોન મંજૂર થઈ છે, જે અસમાન સ્થિતિ દર્શાવે છે.
  • ઓનલાઇન પોર્ટલ હોવા છતાં અરજી મંજૂર થવામાં સરેરાશ 23 દિવસ જેટલો સમય લાગે છે.
  • ચોમાસાની ઋતુમાં ગ્રાહકોની અવરજવર ઓછી થવાથી વેન્ડર્સ માટે દૈનિક લોન હપ્તા ભરવા મુશ્કેલ બને છે.
  • 75.5 લાખ લાભાર્થીઓમાંથી હજુ પણ અંદાજે 20.5 લાખ વેન્ડર્સ ડિજિટલ પેમેન્ટ પદ્ધતિનો નિયમિત ઉપયોગ કરતા થયા નથી.

આગળનો માર્ગ

  • નબળા વિસ્તારો શોધીને ત્યાંના વેન્ડર્સને જોડવા માટે અદ્યતન ડેટા ડેશબોર્ડનો ઉપયોગ કરવો.
  • સ્વચ્છ અને આધુનિક લારીઓ ખરીદવા માટે વધારાની ઓછી વ્યાજની લોન આપીને ખાદ્ય સુરક્ષા તાલીમનો વ્યાપ વધારવો.
  • વેન્ડર જૂની લોન ચૂકવે કે તરત જ AI ની મદદથી નવી લોન આપમેળે મંજૂર થાય તેવી સિસ્ટમ ગોઠવવી.
  • વરસાદ કે મંદીના દિવસોમાં હપ્તા ભરવાની શરતો સરળ બનાવવી જેથી વેન્ડર્સને રાહત મળે.