વડાપ્રધાને સ્વામી વિવેકાનંદને નિર્વાણ દિવસ પર અંજલિ આપી
#GS-1 #સંસ્કૃતિ #વારસો #ઈતિહાસ #આધુનિક ભારત #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાને તાજેતરમાં સ્વામી વિવેકાનંદ ના નિર્વાણ દિવસ પર તેમને ભાવભીની શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી.
- તેમણે ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો, આધ્યાત્મિક પરંપરાઓ અને રાષ્ટ્રીય ચેતનાને વિશ્વસ્તરે ઓળખ અપાવવામાં સ્વામી વિવેકાનંદ ના યોગદાનને યાદ કર્યું હતું.
સ્વામી વિવેકાનંદ વિશે
- સ્વામી વિવેકાનંદ નો જન્મ 12 જાન્યુઆરી 1863 ના રોજ નરેન્દ્રનાથ દત્ત તરીકે થયો હતો.
- તેઓ એક સન્યાસી અને રામકૃષ્ણ પરમહંસ ના મુખ્ય શિષ્ય હતા.
- ખેતડી રાજ્યના મહારાજા અજીત સિંહ ની વિનંતી પર તેમણે 1893 માં પોતાનું જૂનું નામ સચિદાનંદ બદલીને વિવેકાનંદ રાખ્યું હતું.
કન્યાકુમારી ખાતે જ્ઞાનપ્રાપ્તિ
- 1892 માં સ્વામી વિવેકાનંદ ધ્યાન કરવા માટે કન્યાકુમારી ના કિનારેથી હિંદ મહાસાગરમાં આવેલા એક ખડક સુધી તરીને ગયા હતા.
- તેમણે ત્યાં 3 દિવસ અને 3 રાત ધ્યાન ધર્યું હતું, જેનાથી તેમને જ્ઞાનપ્રાપ્તિ થઈ હતી.
- આ ખડક પાછળથી વિવેકાનંદ રોક મેમોરિયલ તરીકે જાણીતો બન્યો.
દાર્શનિક યોગદાન
- તેમણે પશ્ચિમી દેશોને ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રના વેદાંત અને યોગ થી પરિચિત કર્યા.
- તેમણે નવ્ય-વેદાંત (neo-Vedanta) નો પ્રચાર કર્યો, જેમાં આધ્યાત્મિકતા અને ભૌતિક પ્રગતિના સમન્વય સાથે હિન્દુ ધર્મની આધુનિક વ્યાખ્યા કરવામાં આવી હતી.
આધ્યાત્મિક યોગદાન
- તેમની આધ્યાત્મિક શીખ ઉપનિષદ, ગીતા અને બુદ્ધ તથા ઈસુ ના દ્રષ્ટાંતો પર આધારિત હતી, જેમાં આત્મ-સાક્ષાત્કાર, દયા અને સેવા પર ભાર મુકાયો હતો.
- તેમણે શીખવ્યું કે જીવ ની સેવા કરવી એ જ શિવ ની પૂજા કરવા સમાન છે.
- તેમણે પોતાના પુસ્તકોમાં મોક્ષ મેળવવા માટેના 4 માર્ગો દર્શાવ્યા: રાજ-યોગ, કર્મ-યોગ, જ્ઞાન-યોગ અને ભક્તિ-યોગ.
પુનરુત્થાન અને રાષ્ટ્રવાદ
- તેમણે દેશના પુનરુત્થાન માટે માનવ-નિર્માણ અને ચારિત્ર્ય-નિર્માણ કરતી શિક્ષણ વ્યવસ્થાની હિમાયત કરી હતી.
- તેમનો રાષ્ટ્રવાદ માનવતાવાદ અને સાર્વત્રિકતા પર આધારિત હતો, જે ભારતીય આધ્યાત્મિક સંસ્કૃતિના મુખ્ય લક્ષણો છે.
- તેમણે રાષ્ટ્રવાદને સામાન્ય જનતાની ચિંતા, સમાનતા અને કર્મયોગ સાથે જોડ્યો, જે રાજકીય અને આધ્યાત્મિક સ્વતંત્રતાનો માર્ગ છે.
સંકળાયેલી સંસ્થાઓ
- તેમણે નિઃસ્વાર્થ સેવા, શિક્ષણ અને આધ્યાત્મિક ઉત્થાનના વિચારો ફેલાવવા માટે 1897 માં રામકૃષ્ણ મિશન ની સ્થાપના કરી હતી.
- તેમણે 1899 માં બેલુર મઠ ની સ્થાપના કરી, જે તેમનું કાયમી નિવાસસ્થાન અને વડું મથક બન્યું.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંબોધન અને નિર્વાણ
- તેમણે 1893 માં શિકાગો ખાતે યોજાયેલી વિખ્યાત ધર્મ સંસદ (Parliament of Religions) માં હિન્દુ ધર્મ નું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
- તેમણે જુલાઈ 1896 માં લંડન ખાતે લંડન હિન્દુ એસોસિએશન ની પરિષદને સંબોધિત કરી હતી.
- 4 જુલાઈ 1902 ના રોજ બેલુર મઠ ખાતે ધ્યાન કરતી વખતે તેમનું અવસાન થયું હતું, જેને નિર્વાણ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.