PM-KISAN યોજનાનું વિસ્તરણ અને તેના મુખ્ય પાસાઓ
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #ગરીબી #GS-3 #અર્થતંત્ર #કૃષિ #બજેટ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય કેબિનેટે ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત કરવા અને કૃષિ ક્ષેત્રનો વિકાસ કરવા માટે PM-KISAN યોજનાને વધુ 5 વર્ષ માટે લંબાવવાની મંજૂરી આપી છે.
PM-KISAN યોજનાની મુખ્ય વિશેષતાઓ અને વિગતો
- કેન્દ્ર સરકારે જમીન ધરાવતા ખેડૂત પરિવારોને ચોક્કસ આવકનો ટેકો આપવા માટે 2019માં કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજના તરીકે PM-KISAN શરૂ કરી હતી.
- ખેડૂતોની આવકની સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં આ યોજના માટે ₹60,000 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
- કેબિનેટે આ યોજનાને વર્ષ 2026-27 થી 2030-31 સુધી ચાલુ રાખવા માટે કુલ ₹3.15 લાખ કરોડના બજેટને મંજૂરી આપી છે.
- આ યોજના હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા દરેક ખેડૂત પરિવારને વાર્ષિક ₹6,000 આપવામાં આવે છે, જે ₹2,000ના 3 સરખા હપ્તામાં મળે છે.
- સરકાર આ નાણાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) દ્વારા સીધા જ ખેડૂતોના આધાર સાથે જોડાયેલા બેંક ખાતામાં જમા કરે છે.
- આ યોજના ખેડૂતોને બિયારણ અને ખાતર ખરીદવામાં મદદ કરે છે, પાકનું ઉત્પાદન વધારે છે અને વ્યાજખોરો પરની નિર્ભરતા ઘટાડે છે.
- રાજ્ય સરકારો યોગ્ય ખેડૂત પરિવારોની ઓળખ કરે છે અને તેમના નામ, આધાર નંબર, બેંક ખાતા અને મોબાઈલ નંબરનો ડેટાબેઝ તૈયાર કરે છે.
- આ યોજનાનું નિરીક્ષણ રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય અને જિલ્લા કક્ષાએ થાય છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની સમીક્ષા કેબિનેટ સચિવના અધ્યક્ષસ્થાને કરવામાં આવે છે.
- ખેડૂતો સરળતાથી નોંધણી, દસ્તાવેજ ચકાસણી, નાણાંની ટ્રેકિંગ અને e-KYC કરી શકે તે માટે PM-KISAN પોર્ટલ અને મોબાઇલ એપ ઉપલબ્ધ છે.
મુખ્ય સિદ્ધિઓ અને અસરો
- સરકારે અત્યાર સુધીમાં 23 હપ્તા દ્વારા ખેડૂતોના બેંક ખાતામાં કુલ ₹4.47 લાખ કરોડથી વધુ રકમ સીધી જમા કરી છે.
- કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન ખેડૂતોને ₹1.71 લાખ કરોડથી વધુ રકમ ચૂકવવામાં આવી હતી, જેમાં મહિલા ખેડૂતોને ₹1.06 લાખ કરોડથી વધુ રકમ મળી છે.
- નીતિ આયોગના મૂલ્યાંકન મુજબ 92% થી વધુ લાભાર્થીઓએ આ નાણાંનો ઉપયોગ ખેતીકામ માટે કર્યો છે અને 85% ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થયો છે.
- વર્ષ 2020-21 થી 2025-26 વચ્ચે ખેતી હેઠળનો વિસ્તાર 9.65%, ઉત્પાદકતા 10.53% અને કુલ અન્ન ઉત્પાદન 21.18% વધ્યું છે.
યોજનાનું મહત્વ
- આ યોજના ચાલુ રહેવાથી ખેડૂતો ખેતીમાં નવું રોકાણ કરી શકશે, ખેતીનું જોખમ ઘટશે અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર વધુ મજબૂત બનશે.