ન્યુક્લિયર સેફગાર્ડ્સ માટે એક નવું હથિયાર: ન્યુટ્રિનો ટેકનોલોજી
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #ઊર્જા #ન્યુક્લિયર ટેકનોલોજી #GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #આંતરરાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ફ્રાન્સના Double Chooz Collaboration ના વૈજ્ઞાનિકોએ એક મહત્વની સફળતા મેળવી છે. તેમણે વપરાયેલા પરમાણુ બળતણ માંથી નીકળતા એન્ટિન્યુટ્રિનોના ઊર્જા સંકેતોનું પહેલીવાર ખૂબ જ ચોક્કસ માપન કર્યું છે.
- આ નવી શોધની મદદથી હવે પરમાણુ કેન્દ્રો પર દૂર બેઠા જ નજર રાખી શકાશે.
ન્યુટ્રિનો અને રિએક્ટર એન્ટિન્યુટ્રિનો વિશે સમજૂતી
- ન્યુટ્રિનો એ ખૂબ જ હળવા અને વીજભાર વગરના નાના કણો છે. તે કોઈપણ પદાર્થ સાથે બહુ ઓછી પ્રતિક્રિયા આપે છે. આ કારણે જ કરોડો ન્યુટ્રિનો આપણને ખબર પડ્યા વગર આપણા શરીરમાંથી અને અન્ય વસ્તુઓમાંથી આરપાર નીકળી જાય છે.
- પરમાણુ વિખંડન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં એન્ટિન્યુટ્રિનો પેદા થાય છે. રિએક્ટર બંધ થઈ જાય પછી પણ, praseodymium-144 અને rhodium-106 જેવા રેડિયોએક્ટિવ તત્વો વિઘટન પામતા રહે છે. આ વિઘટનને કારણે વપરાયેલા બળતણમાંથી નબળા એન્ટિન્યુટ્રિનો બહાર આવતા રહે છે.
સંકેતોની વહેંચણી અને ન્યુક્લિયર સેફગાર્ડ્સ
- વૈજ્ઞાનિકોએ વપરાયેલા પરમાણુ બળતણમાંથી નીકળતા સંકેતોની તપાસ કરી. તેમાં જાણવા મળ્યું કે લગભગ 56% સંકેતો રિએક્ટરની અંદર રહેલા બળતણમાંથી આવે છે, જ્યારે 44% સંકેતો નજીકના કૂલિંગ પૂલમાં પડેલા વપરાયેલા બળતણમાંથી આવે છે.
- આ ન્યુટ્રિનો સંકેતો પર નજર રાખીને નિરીક્ષકો દૂર બેઠા જ બળતણના જથ્થાની ચકાસણી કરી શકે છે. જો કોઈ ચોરીછૂપીથી બળતણ હટાવવાનો પ્રયત્ન કરશે, તો ન્યુટ્રિનોના સંકેતો આપોઆપ ઘટી જશે.
ન્યુટ્રિનો ડિટેક્ટરના ઉપયોગો
- આ ડિટેક્ટર રિએક્ટરની અંદર રહેલા પ્લુટોનિયમના જથ્થાનો સાચો અંદાજ મેળવી શકે છે.
- જો કોઈ હથિયાર બનાવવા માટે સમય પહેલા જ પરમાણુ બળતણ બહાર કાઢી લે, તો આ સિસ્ટમ તરત જ તેની ઓળખ કરી લેશે.
પડકારો
- હાલમાં વપરાતા ન્યુટ્રિનો ડિટેક્ટર્સ કદમાં ખૂબ જ મોટા હોય છે અને તેમને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ખસેડવા અઘરા છે.
- બ્રહ્માંડ કિરણોની અડચણ રોકવા માટે આ ડિટેક્ટર્સમાં ભારે શિલ્ડિંગની જરૂર પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, Double Chooz નું એક ડિટેક્ટર 500 tonnes થી વધુ વજન ધરાવતું હતું, જેમાં 300 tonnes તો માત્ર કવચનું જ વજન હતું.