નેશનલ અર્બન કો-ઓપરેટિવ ફાઇનાન્સ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (NUCFDC)
#GS-3 #અર્થતંત્ર #બેંકિંગ #સહકાર ક્ષેત્ર #GS-2 #ગુડ ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #નિયમનકારી સંસ્થાઓ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રીએ મુંબઈ ખાતે નેશનલ અર્બન કો-ઓપરેટિવ ફાઇનાન્સ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (NUCFDC) ના નવા કાર્યાલયનું ઉદ્ઘાટન કર્યું છે.
NUCFDC વિશે
- NUCFDC એ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પાસે નોંધાયેલી એક વિશિષ્ટ ગેર-બેંકિંગ નાણાકીય કંપની (NBFC) છે.
- તે ભારતના અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકિંગ (UCB) ક્ષેત્ર માટે સર્વોચ્ચ છત્ર સંસ્થા તરીકે કામ કરે છે, જે 1,400 થી વધુ UCBs અને હજારો શાખાઓની શક્તિને એકત્રિત કરે છે.
મુખ્ય ઐતિહાસિક તબક્કાઓ
- વર્ષ 2006 થી 2014 દરમિયાન RBI ની વિવિધ નિષ્ણાત સમિતિઓએ આ સંસ્થાની ભલામણ કરી હતી, જેમાં વિશ્વનાથન સમિતિ (2006 અને 2021), વી. એસ. દાસ સમિતિ (2009), માલેગામ સમિતિ (2010) અને આર. ગાંધી સમિતિ (2014) શામેલ છે. આ વિભાવના નેધરલેન્ડની રેબોબેંક અને ફ્રાન્સની ક્રેડિટ એગ્રીકોલ જેવા વૈશ્વિક મોડલ પર આધારિત છે.
- કેન્દ્રીય સહકાર મંત્રી અમિત શાહે 2 માર્ચ, 2024 ના રોજ નવી દિલ્હી ખાતેથી આ સંસ્થાનો સત્તાવાર પ્રારંભ કરાવ્યો હતો.
- ઓગસ્ટ 2026 માં મુંબઈ ખાતે આ સંસ્થાના નવા કાર્યાલયનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું, અને સાયબર સુરક્ષા માટે એક ખાસ સિક્યુરિટી ઓપરેશન્સ સેન્ટર (SOC) પણ શરૂ કરાયું.
NUCFDC નો હેતુ
- તેનો મુખ્ય હેતુ ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધારીને ભારતના અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકિંગ ક્ષેત્રને આધુનિક અને મજબૂત બનાવવાનો છે.
- આ સંસ્થા બેંકોની રોકડ રકમની અછત પૂરી કરવામાં મદદ કરે છે અને નાની સહકારી બેંકોને આધુનિક ડિજિટલ સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
મુખ્ય કાર્યો
- આ સંસ્થા નાની UCBs ને ઓછા ખર્ચે કોર બેંકિંગ સોફ્ટવેર, એટીએમ કનેક્ટિવિટી અને સાયબર સુરક્ષા જેવી ડિજિટલ સેવાઓ એક જ પ્લેટફોર્મ પર પૂરી પાડે છે.
- તે સેન્ટ્રલ લિક્વિડિટી મેનેજર તરીકે કામ કરે છે, જે બેંકોને ટૂંકા ગાળાની નાણાકીય સહાય આપે છે અને પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ (PSL) સર્ટિફિકેટના વેપારમાં મદદ કરે છે.
- તે નિયમનકારી નિયમોનું પાલન સરળ બનાવવાના સાધનો, બોર્ડના સભ્યો માટે તાલીમ અને સંચાલન સુધારવા માટે ક્ષમતા વર્ધન કાર્યક્રમો પૂરા પાડે છે.
- બધી બેંકો વતી એકસાથે સોફ્ટવેર અને હાર્ડવેરની ખરીદી કરીને તે નાની બેંકોનો ઓપરેટિંગ ખર્ચ ખૂબ ઘટાડી દે છે.
- જ્યારે તેની પેઇડ-અપ કેપિટલ ₹300 કરોડ થઈ જશે, ત્યારે તે સેલ્ફ-રેગ્યુલેટરી ઓર્ગેનાઇઝેશન (SRO) તરીકે કામ કરશે અને RBI ને દેખરેખમાં મદદ કરશે.
મહત્વ
- આનાથી સહકારી બેંકો પણ વાણિજ્યિક બેંકો અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોની જેમ આધુનિક ડિજિટલ સેવાઓ આપી શકશે.
- તેનાથી બેંકોનું સંચાલન, સાયબર સુરક્ષા અને જોખમ વ્યવસ્થાપન મજબૂત થશે, જેથી લોકોનો સહકારી બેંકો પર વિશ્વાસ વધશે.