નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી: શૈક્ષણિક રેકોર્ડનું ડિજિટલ વ્યવસ્થાપન
#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #શિક્ષણ #ડિજિટલ શિક્ષણ #નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી #ડીજીલોકર
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારત પોતાના શૈક્ષણિક રેકોર્ડને સુરક્ષિત અને કાગળ વગર સંભાળવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે, જેના કારણે નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી (NAD) ચર્ચામાં છે.
NAD વિશે મુખ્ય તથ્યો
- નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી એ વિદ્યાર્થીઓની ડિગ્રી અને પ્રમાણપત્રો ડિજિટલ રીતે સાચવવા અને ચકાસવાની એક દેશવ્યાપી સિસ્ટમ છે.
- જૂના કાગળવાળા રેકોર્ડ ખોવાઈ જવાનો, ફાટી જવાનો કે બોગસ બનવાનો ડર રહેતો હતો, જેને આ સિસ્ટમ પૂરી રીતે દૂર કરે છે.
- આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓને તેમની સાચી ડિગ્રીઓ આખી જિંદગી ગમે ત્યાંથી ઓનલાઈન મેળવવાની સુવિધા આપવાનો છે.
- વર્ષ 2020 થી આ સમગ્ર સિસ્ટમ DigiLocker પોર્ટલ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.
- આ માળખામાં શાળા બોર્ડ, યુનિવર્સિટીઓ, વિદ્યાર્થીઓ, કંપનીઓ, બેંકો અને સરકારી ખાતાઓ એકસાથે જોડાયેલા છે.
- તે DigiLocker, APAAR, એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ અને e-Sanad સેવા સાથે જોડાઈને ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર અને સરકારી પ્રમાણપત્રની કામગીરી સરળ બનાવે છે.
NAD ના મુખ્ય ફાયદાઓ
- શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને કાગળોના ભાર વગર વિદ્યાર્થીઓના રેકોર્ડ સાચવવાની સુરક્ષિત વ્યવસ્થા મળે છે.
- વિદ્યાર્થીઓ પોતાની આખી જિંદગી દરમિયાન ગમે ત્યારે પોતાના ડિજિટલ માર્કસ અને સર્ટી જોઈ તેમજ શેર કરી શકે છે.
- કંપનીઓ અને કોલેજો તરત જ ડિગ્રી સાચી છે કે નહીં તે ચકાસી શકે છે, જેથી એડમિશન અને નોકરીની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.
- ડિજિટલ ચકાસણીને લીધે બોગસ ડિગ્રીઓ બનાવવી કે કાગળોમાં ચેડાં કરવા અશક્ય બની જાય છે.
- રેકોર્ડ સંભાળવાની આખી પદ્ધતિ પારદર્શક બને છે અને સરકારી સુવિધાઓ ઝડપથી મળે છે.
- આ વ્યવસ્થાથી ભારતનું શિક્ષણ ક્ષેત્ર ડિજિટલ રેકોર્ડ બાબતે દુનિયાના અદ્યતન દેશોની હરોળમાં આવી ગયું છે.
ડિજિટલ શૈક્ષણિક રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટની જરૂરિયાત
- ભારતમાં શિક્ષણનું બહુ મોટું માળખું છે, જેમાં 14.71 લાખ શાળાઓ, 1,420 યુનિવર્સિટીઓ, 53,583 કોલેજો અને 280 સંશોધન સંસ્થાઓ શામેલ છે.
- આ બધી સંસ્થાઓ મળીને દર વર્ષે કરોડો નવા માર્કશીટ અને ડિગ્રી સર્ટી તૈયાર કરે છે.
- કાગળના દસ્તાવેજો સંભાળવામાં ખર્ચ વધુ થાય છે અને હાથથી ચકાસણી કરવામાં સમય બગડે છે, જેથી નોકરી અને બેંકના કામ અટકી જાય છે.
- રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ દરમિયાન ગમે ત્યારે કોર્સ છોડવા કે ફરી જોડાવાની છૂટ આપે છે.
- એક સંસ્થામાંથી બીજી સંસ્થામાં બદલાતા વિદ્યાર્થીઓના ક્રેડિટ સરળતાથી ટ્રાન્સફર કરવા માટે આવી સુરક્ષિત ડિજિટલ સિસ્ટમ જરૂરી છે.
NAD નું સંચાલન માળખું
- શિક્ષણ મંત્રાલય આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની દેખરેખ અને નીતિવિષયક નિર્ણય લેવાની જવાબદારી સંભાળે છે.
- યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) આ યોજનાને ડીજીલોકર સાથે મળીને ચલાવતી મુખ્ય સરકારી એજન્સી છે.
- શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પોતાના સાચા રેકોર્ડ સિસ્ટમમાં અપલોડ કરે છે, જેને વિદ્યાર્થીઓ સરળતાથી જોઈ અને શેર કરી શકે છે.
- માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, 2000 હેઠળ આ ઓનલાઈન ડિગ્રીઓને પણ કાગળની મૂળ ડિગ્રી જેટલી જ કાનૂની માન્યતા મળેલી છે.
કાનૂની અને નિયમનકારી માળખું
- માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, 2000 ડિજિટલ દસ્તાવેજો અને ઈલેક્ટ્રોનિક સહીને કાનૂની મંજૂરી આપે છે.
- ડિજિટલ લોકર નિયમો, 2016 એ વાત સુનિશ્ચિત કરે છે કે વિદ્યાર્થીની પરવાનગી વગર કોઈ પણ વ્યક્તિ તેના કાગળો જોઈ શકશે નહીં.
- નેશનલ ઈ-ઓથેન્ટિકેશન ફ્રેમવર્ક વપરાશકર્તાની ઓળખની ખાતરી કરવા માટે મજબૂત સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
- નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી એ ડિગ્રી, માર્કશીટ અને પ્રમાણપત્રો સુરક્ષિત રાખવા તથા ચકાસવાનું ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે.
- આ યોજનાને ચલાવવા માટે સરકારે DigiLocker પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કર્યો છે.
- આ દેશવ્યાપી ડિજિટલ પહેલની મુખ્ય સંભાળ શિક્ષણ મંત્રાલય રાખે છે.
- યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) આ કામગીરી ડીજીલોકર મારફતે પૂરી કરાવવા માટેની મુખ્ય જવાબદાર એજન્સી છે.
- હા, માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, 2000 મુજબ આ ઓનલાઈન પ્રમાણપત્રો કાગળના દસ્તાવેજ જેટલા જ કાનૂની રીતે માન્ય છે.