કાઝીરંગાએ પહેલો ગ્રેટર હોગ બેડજર અહેવાલ બહાર પાડ્યો
#GS-1 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવન #વર્તમાન પ્રવાહો #ગુજરાત
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક અને ટાઈગર રિઝર્વ દ્વારા ગ્રેટર હોગ બેડજર પરનો તેનો પહેલો વૈજ્ઞાનિક અહેવાલ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.
ગ્રેટર હોગ બેડજર વિશે
- ગ્રેટર હોગ બેડજર એ રાત્રે બહાર નીકળતું, મધ્યમ કદનું જમીનમાં દર બનાવનાર અને વનસ્પતિ તથા જીવજંતુ બંને ખાનાર પ્રાણી છે.
- અસામના લોકો તેને માટી ગહોરી તરીકે ઓળખે છે કારણ કે તેનું નાક ડુક્કર જેવું હોય છે અને તે જમીન ખોતરવાનું પસંદ કરે છે.
- આ પ્રજાતિ દુનિયાભરમાં હયાત હોગ બેડજરની ત્રણ જાતિઓમાં સૌથી મોટી છે.
નિવાસસ્થાન અને વ્યાપ
- ભારતમાં આ પ્રાણી ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને 1,100 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલા કાઝીરંગાના મેદાનોમાં.
- દુનિયાની વાત કરીએ તો તે બાંગ્લાદેશ, ઉત્તર-પૂર્વ ભારતથી લઈને મ્યાનમાર, થાઈલેન્ડ, લાઓસ, કમ્બોડિયા અને વિયેતનામ સુધી ફેલાયેલું છે.
- જમીનમાં દર બનાવીને રહેવા માટે કુદરતી રીતે બનેલું આ પ્રાણી જંગલના તળિયે અને ઘાસવાળા વિસ્તારોમાં રહે છે જ્યાં માટી નરમ હોય.
સંરક્ષણ સ્થિતિ
- આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રકૃતિ સંરક્ષણ સંઘ (IUCN) દ્વારા આ પ્રાણીને વૈશ્વિક સ્તરે સંવેદનશીલ (Vulnerable) શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે.
- ભારતની અંદર તેને વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ, 1972 ના શેડ્યૂલ I હેઠળ સર્વોચ્ચ કાનૂની સુરક્ષા આપવામાં આવી છે.
મુખ્ય લક્ષણો અને પર્યાવરણીય કાર્યો
- આ પ્રાણીની શારીરિક રચના જમીન ખોદવા માટે ખાસ અનુકૂળ હોય છે, જે માટીના પોષક તત્વોને ફેરવવામાં અને હવા ઉજાસ જાળવવામાં મદદ કરે છે.
- તેના ખોદકામથી કડક માટી છૂટી પડે છે, જેનાથી છોડના બીજ સરળતાથી ઊગે છે અને નાના જીવો માટે રહેઠાણ બને છે.
- તે મોટે ભાગે રાત્રે જ બહાર આવે છે જેથી શિકારીઓથી બચી શકે અને માનવીઓ સાથે ઓછા સંપર્કમાં આવે.
કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક અને ટાઈગર રિઝર્વ વિશે
- કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક અને ટાઈગર રિઝર્વ એ દુનિયાભરમાં જાણીતું વન્યજીવ અભ્યારણ્ય છે જેને UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ નો દરજ્જો મળ્યો છે.
- તે વિશ્વમાં સૌથી વધુ એકસિંગી ગેંડા ધરાવે છે અને હાથીઓ, જંગલી ભેંસો તેમજ બારોસિંગા માટે સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન છે.
સ્થાન
- આ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન ભારતના ઉત્તર-પૂર્વ રાજ્ય આસામ માં આવેલું છે, જે ગોલાઘાટ, નાગાંવ અને સોનિતપુર જિલ્લાઓના નદી કિનારાના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલું છે.
મુખ્ય ભૌગોલિક વિશેષતાઓ
- ઉત્તર સરહદ પર વહેતી બ્રહ્મપુત્રા નદી ના કાંપવાળા મેદાનો આ ઉદ્યાનની ભૂગોળ નક્કી કરે છે.
- આ વિસ્તારમાં બીલ તરીકે ઓળખાતા અનેક જળાશયો આવેલા છે, જે પૂર સામે રક્ષણ આપે છે અને પ્રાણીઓ માટે પાણીનો સ્ત્રોત બને છે.
- આ પાર્કમાં ઊંચું ઘાસ, ભેજવાળા સવાના મેદાનો, સદાહરિત જંગલો અને પાનખર જંગલો જેવી ચાર મુખ્ય વનસ્પતિઓ જોવા મળે છે.
- દક્ષિણ બાજુએ મેદાની પ્રદેશ પૂરો થઈને કાર્બી આંગલોંગ ની ટેકરીઓ શરૂ થાય છે.