કશ્મીરનું સુફિયાના સંગીત યુનેસ્કોની યાદી માટે પ્રસ્તાવિત
#GS-1 #સંસ્કૃતિ #કલા અને વાસ્તુશિલ્પ #વારસો #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #અર્થવ્યવસ્થા
સંદર્ભ
- જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રીએ તાજેતરમાં કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રાલયને એક પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે.
- આ પ્રસ્તાવનો હેતુ કાશ્મીરના સુફિયાના સંગીતને પ્રતિષ્ઠિત યુનેસ્કો અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની યાદીમાં સ્થાન અપાવવાનો છે.
સુફિયાના સંગીત શું છે
- આ સંગીત શૈલીને સુફિયાના મૌસિકી અથવા સુફિયાના કલામ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
- તે શાસ્ત્રીય ગાયનનું એક વિશિષ્ટ, રચનાત્મક અને રહસ્યવાદી કલા સ્વરૂપ છે.
- આ કલામાં ભક્તિભાવથી ભરેલી કવિતા, શાસ્ત્રીય ધૂન અને ફિલસૂફીનો અદભુત સમન્વય જોવા મળે છે.
- તે ફારસી, મધ્ય એશિયા અને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત પ્રણાલીઓ વચ્ચે એક સેતુનું કામ કરે છે.
સંબંધિત પ્રદેશ
- આ કલા સ્વરૂપ સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી છે અને માત્ર જમ્મુ અને કાશ્મીરના કાશ્મીર ખીણપ્રદેશ પૂરતું મર્યાદિત છે.
- પરંપરાગત સંગીત વંશવેલા અથવા ઘરાના આ કલાને જીવંત રાખી રહ્યા છે અને આગળ વધારી રહ્યા છે.
- આ જીવિત ઘરાનાઓ મુખ્યત્વે બડગામ, શ્રીનગર અને અનંતનાગમાં આવેલા છે.
ઇતિહાસ અને સાંસ્કૃતિક સંકલન
- આ કલા સ્વરૂપ ૧૪મી અને ૧૫મી સદી દરમિયાન કાશ્મીરની જૂની સંગીત પરંપરાઓમાંથી વિકસિત થયું હતું.
- તે સ્થાનિક પ્રથાઓને બદલવાને બદલે ફારસી, ઇસ્લામિક અને શૈવ દર્શનની ફિલસૂફીનો અદ્ભુત સમન્વય રજૂ કરે છે.
- ઇરાન, બુખારા અને સમરકંદ જેવા પ્રદેશોમાંથી આવેલા સુફી સંતો, વિદ્વાનો અને સંગીતકારોએ આ સંગીતને આકાર આપવામાં મદદ કરી હતી.
સુફિયાના સંગીતની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ સંગીતમાં પાંચથી સાત સંગીતકારોનું જૂથ સાથે મળીને ગાયક અને વાદ્યકાર બંનેની ભૂમિકા ભજવે છે.
- મોટાભાગની રચનાઓ વાદ્ય વગાડીને શરૂ થાય છે, ત્યારબાદ લય વગરની ટૂંકી કવિતા ગાવામાં આવે છે.
- મુખ્ય ગીતોને બાથે કહેવામાં આવે છે, જે ચોક્કસ મકામ અને તાલના નિયમો અનુસાર દોહાના સ્વરૂપમાં રજૂ થાય છે.
- સંગીતની રચનામાં સૌથી લાંબા તાલ ધીમે ધીમે ક્રમશઃ નાના તાલ તરફ આગળ વધે છે.
- આ મંડળીમાં નેય, હાર્મોનિયમ, રબાબ, તબલા અને સતાર જેવા પરંપરાગત વાદ્યોનો ઉપયોગ થાય છે.
- આ પ્રદર્શનમાં ૧૦૦ તાર ધરાવતું સુફિયાના સંતૂર મુખ્ય વાદ્ય છે, જે ત્રિકોણાકાર સ્ટેન્ડ પર ગોઠવાયેલું હોય છે.
- આ સંગીતની જટિલ પદ્ધતિઓ કોઈ પુસ્તકમાં લખાયેલી નથી, પરંતુ તે પરિવારોમાં પેઢી દર પેઢી સંપૂર્ણપણે મૌખિક પ્રથા દ્વારા આગળ વધે છે.