ઈસરોનું CE20 ક્રાયોજેનિક એન્જિન
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અવકાશ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #ISRO #અવકાશ ટેકનોલોજી
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ISRO એ તેના પોતાના દેશી CE20 ક્રાયોજેનિક એન્જિનનું સફળ પરીક્ષણ પૂરું કર્યું છે.
- આ ટેસ્ટ આગામી LVM3-M7 મિશન માટે કરવામાં આવ્યો હતો.
- આ સફળ પરીક્ષણ તમિલનાડુના મહેન્દ્રગિરી માં આવેલા ISRO પ્રોપલ્શન કોમ્પ્લેક્સ ખાતે થયું હતું.
CE20 ક્રાયોજેનિક એન્જિન વિશે
- CE20 એ ભારતમાં જ બનેલું ખૂબ શક્તિશાળી ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન છે. તે ભારતના સૌથી વજનદાર રોકેટ LVM3 ના ઉપરના ભાગને ઉડવા માટે જરૂરી તાકાત આપે છે.
- આ એન્જિન અત્યંત ઠંડા કરેલા પ્રવાહી બળતણનો ઉપયોગ કરે છે. તેનાથી રોકેટને ખૂબ જ ઝડપી ગતિ મળે છે, જેથી ભારે સેટેલાઇટને અંતરિક્ષમાં મોકલી શકાય છે.
વિકાસ અને પૃષ્ઠભૂમિ
- આ એન્જિનને ISRO ના લિક્વિડ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ સેન્ટર દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે. ત્યારબાદ તેનું પરીક્ષણ કરીને તેને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
- આ નવું એન્જિન જૂના અને નાના CE-7.5 એન્જિનની જગ્યાએ લાવવામાં આવ્યું છે. તેણે Chandrayaan-2 અને Chandrayaan-3 સહિત સતત 8 મિશનમાં સફળતાપૂર્વક કામ કર્યું છે.
मुख्य હેતુ
- આ એન્જિન બનાવવાનો મુખ્ય હેતુ ભારત પાસે પોતાનું ભરોસાપાત્ર એન્જિન હોય તે છે. તે ભારે સેટેલાઇટ મોકલવા અને ભવિષ્યના માનવ મિશન જેમ કે Gaganyaan માટે ખૂબ ઉપયોગી બનશે.
મુખ્ય તકનીકી લાક્ષણિકતાઓ
- તે ગેસ-જનરેટર સાયકલ ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે. આ સરળ સિસ્ટમને કારણે એન્જિન વધુ ભરોસાપાત્ર બને છે અને તેને આકાશમાં સરળતાથી ચાલુ અને કંટ્રોલ કરી શકાય છે.
- આ એન્જિનમાં બળતણ તરીકે પ્રવાહી હાઇડ્રોજન અને પ્રવાહી ઓક્સિજન નો ઉપયોગ થાય છે. આ બળતણ ભારે સાધનો વહન કરવા માટે ખૂબ જ શક્તિશાળી સાબિત થાય છે.
- આ એન્જિન પોતાની તાકાતને 19 થી 22 ટન ની વચ્ચે બદલી શકે છે. આ ક્ષમતાને કારણે રોકેટ અલગ-અલગ મિશનમાં પણ સ્થિર રહીને કામ કરી શકે છે.
- આમાં ખાસ નોઝલ પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ છે. તેના લીધે મોંઘા વેક્યૂમ ટેસ્ટિંગ સેન્ટર વગર પણ જમીન પર જ આ એન્જિનનું સુરક્ષિત પરીક્ષણ કરી શકાય છે, જેનાથી પૈસા બચે છે.
- મનુષ્યોને અવકાશમાં મોકલવા માટે આ એન્જિનમાં ખાસ સુરક્ષા સિસ્ટમ અને વધારાના બેકઅપ મૂકવામાં આવ્યા છે. આ સુવિધાઓ Gaganyaan મિશનના કડક નિયમો પૂરા કરે છે.
ઉપયોગો
- આ એન્જિન LVM3 રોકેટના છેલ્લા તબક્કામાં કામ કરે છે. તે ભારે કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટને અંતરિક્ષમાં તેની નક્કી કરેલી જગ્યાએ ગોઠવવામાં મદદ કરે છે.
- તે Gaganyaan મિશનનું મુખ્ય એન્જિન બનશે. તેનાથી ભારતીય અવકાશયાત્રીઓને પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષામાં સુરક્ષિત રીતે મોકલી શકાશે.