ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન મિશન
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અર્થતંત્ર #આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) #ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત
મુખ્ય મુદ્દા
- વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના સાણંદ માં CG Semi ના OSAT પ્લાન્ટમાં વ્યાપારી કામગીરીનો પ્રારંભ કરાવ્યો છે, જે Micron અને Kaynes Semicon સાથે ભારતનો મુખ્ય ચિપ હબ બની રહ્યો છે.
- ટાટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને તાઈવાનની PSMC કંપની ગુજરાતના ધોલેરા માં ભારતનો પહેલો ચિપ ફેક્ટરી પ્લાન્ટ બનાવી રહ્યા છે, જે 2026 ના અંત સુધીમાં ઉત્પાદન આપશે.
- કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલય DLI યોજના હેઠળ 24 ફાઉન્ડ્રી વગરની ડિઝાઈન સ્ટાર્ટઅપ્સ ને મદદ કરી રહ્યું છે અને 67,000 થી વધુ એન્જિનિયરિંગ વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપી ચુક્યું છે.
- શરૂઆતના ₹76,000 કરોડ ના બજેટ પછી સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રને વધુ આગળ લઈ જવા માટે સરકારે ISM 2.0 હેઠળ ₹1.25 લાખ કરોડ ફાળવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાને ગુજરાતના સાણંદ ખાતે CG Semi ના OSAT પ્લાન્ટમાં વ્યાપારી ઉત્પાદનનો પ્રારંભ કરાવ્યો છે.
ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મિશન વિશે
- ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર મિશન દેશમાં જ ચિપ ડિઝાઈન, ઉત્પાદન, એસેમ્બલી અને પેકેજિંગ માટેનું આખું નેટવર્ક ઊભું કરવાની સરકારી યોજના છે. ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) હેઠળ ચાલતો આ પ્રોજેક્ટ ભારતને વિદેશી ચિપ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતે ઉત્પાદક બનાવવાનો ધ્યેય રાખે છે.
અત્યાર સુધી તૈયાર થયેલ સેમિકન્ડક્ટર માળખું
- ગુજરાતનું સાણંદ હવે ચિપ પેકેજિંગનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું છે. અહીં Micron Technology, Kaynes Semicon અને CG Semi ના મોટા પ્લાન્ટ શરૂ થઈ ચૂક્યા છે.
- ટાટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને તાઈવાનની PSMC કંપની ભેગા મળીને ગુજરાતના ધોલેરા માં દેશનો પહેલો સિલિકોન ચિપ બનાવવાનો પ્લાન્ટ સ્થાપી રહ્યા છે, જે 2026 ના અંત સુધીમાં ઉત્પાદન શરૂ કરશે.
- ઓડિશાના ભુવનેશ્વર માં દેશના પહેલા 3D સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ સેન્ટરનો પાયો નંખાયો છે. આ સેન્ટર આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે ખાસ ચિપ બનાવશે.
- કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલયે DLI યોજના હેઠળ 24 ફાઉન્ડ્રી વગરની ડિઝાઈન સ્ટાર્ટઅપ્સ ને મદદ કરી છે. આ સિવાય 67,000 થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને સોફ્ટવેર ટૂલ્સ પર તાલીમ આપી છે.
દેશ માટે સેમિકન્ડક્ટરનું મહત્વ
- સેમિકન્ડક્ટર ચિપ દેશની સુરક્ષા માટે ખૂબ જરૂરી છે. મિસાઈલ ને રસ્તો બતાવતી સિસ્ટમ, ઉપગ્રહ અને લશ્કરી રડાર બધું આ ચિપ પર જ ચાલે છે.
- આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ, રોબોટિક્સ અને સુપરકોમ્પ્યુટરમાં આગળ વધવું હોય તો દેશમાં પોતાની ચિપ હોવી જરૂરી છે.
- સ્થાનિક ચિપ ઉત્પાદનથી ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને દેશવ્યાપી 5G તથા 6G નેટવર્ક માટે જરૂરી સાધનોનો પુરવઠો સતત મળતો રહેશે.
- ચિપ ફેક્ટરીઓ શરૂ થવાથી ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે સારી નોકરીઓ મળશે. આનાથી ખેતી પર નિર્ભર રહેતા યુવાનોને હાઈ-ટેક ફેક્ટરીઓમાં કામ કરવાની તક મળશે.
- દેશમાં જ ચિપ બનશે તો વિદેશી ફેક્ટરીઓ બંધ થાય કે સપ્લાય અટકે તો પણ ભારતનો ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ ઠપ નહીં થાય.
પડકારો
- ચિપ ઉત્પાદન ફેક્ટરીઓ ઊભી કરવા માટે સતત મોટું રોકાણ કરવું પડે છે, જે શરૂઆતના ₹76,000 કરોડ ના બજેટ કરતાં પણ ઘણું વધારે છે.
- ભારતના નવા પ્લાન્ટ્સને તાઈવાન, ચીન અને દક્ષિણ કોરિયા ની સ્થાપિત અને અનુભવી કંપનીઓ સાથે સખત સ્પર્ધા કરવી પડશે.
- ચિપ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં લાખો લિટર શુદ્ધ પાણી અને વિના રુકાવટ સતત વીજળીની જરૂર પડે છે, જે પૂરી પાડવી એક મોટો પ્રશ્ન છે.
- ચિપ બનાવવા માટે જરૂરી ખાસ ગેસ, કેમિકલ અને સાધનો ભારતમાં બનતા નથી, તેથી વિદેશથી જ આયાત કરવા પડે છે.
- ચિપનું પેકેજિંગ કરવું સરળ છે, પણ 10 નેનોમીટર થી નાની એડવાન્સ ચિપ બનાવવાની ટેકનોલોજી શીખવી ભારત માટે હજુ પણ અઘરી છે.
આગળનો માર્ગ
- સરકારે ISM 2.0 હેઠળ પ્રસ્તાવિત ₹1.25 લાખ કરોડ ના બજેટને જલ્દી મંજૂરી આપવી જોઈએ, જેથી કાચો માલ અને મશીનરી બનાવતા ઉદ્યોગોને મદદ મળે.
- રાજ્ય સરકારોએ ધોલેરા અને સાણંદ જેવા સેમિકન્ડક્ટર ઝોન માટે ખાસ વીજ સબ-સ્ટેશન અને પાણીના રિસાયક્લિંગ પ્લાન્ટ ઊભા કરવા જોઈએ.
- ભારતે પોતાની ડિઝાઈન તૈયાર કરવા માટે DLI યોજનાનો વ્યાપ વધારીને ઓછામાં ઓછી 50 દેશી ચિપ ડિઝાઈન કંપનીઓને આર્થિક મદદ આપવી જોઈએ.
- સ્થાનિક એન્જિનિયરોને ઉચ્ચ તાલીમ આપવા માટે ભારતે મલેશિયા, સિંગાપોર અને જાપાન જેવા દેશો સાથે ભાગીદારી કરવી જોઈએ.
- સરકારી ખરીદી, ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને સંરક્ષણ યોજનાઓમાં ભારતમાં બનેલી ચિપ ખરીદવાનું ફરજિયાત બનાવવું જોઈએ જેથી સ્થાનિક બજાર મળી રહે.
નિષ્કર્ષ
- ₹7,600 કરોડ ના રોકાણને સાચા ઉત્પાદનમાં બદલીને ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશને પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી છે. હવે ISM 2.0 ના ₹1.25 લાખ કરોડ મંજૂર કરાવવા અને દેશમાં કાચા માલની સપ્લાય લાઇન ઊભી કરવી ભારતને આ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે અનિવાર્ય રહેશે.