ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન મિશન
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અર્થતંત્ર #આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) #ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાને **ગુજરાતના સાણંદ** ખાતે **CG Semi** ના **OSAT** પ્લાન્ટમાં વ્યાપારી ઉત્પાદનનો પ્રારંભ કરાવ્યો છે.
ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મિશન વિશે
- ભારતનું સેમિકન્ડક્ટર મિશન દેશમાં જ ચિપ ડિઝાઈન, ઉત્પાદન, એસેમ્બલી અને પેકેજિંગ માટેનું આખું નેટવર્ક ઊભું કરવાની સરકારી યોજના છે. **ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM)** હેઠળ ચાલતો આ પ્રોજેક્ટ ભારતને વિદેશી ચિપ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતે ઉત્પાદક બનાવવાનો ધ્યેય રાખે છે.
અત્યાર સુધી તૈયાર થયેલ સેમિકન્ડક્ટર માળખું
- ગુજરાતનું **સાણંદ** હવે ચિપ પેકેજિંગનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું છે. અહીં **Micron Technology**, **Kaynes Semicon** અને **CG Semi** ના મોટા પ્લાન્ટ શરૂ થઈ ચૂક્યા છે.
- **ટાટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ** અને તાઈવાનની **PSMC** કંપની ભેગા મળીને **ગુજરાતના ધોલેરા** માં દેશનો પહેલો સિલિકોન ચિપ બનાવવાનો પ્લાન્ટ સ્થાપી રહ્યા છે, જે **2026 ના અંત સુધીમાં** ઉત્પાદન શરૂ કરશે.
- ઓડિશાના **ભુવનેશ્વર** માં દેશના પહેલા **3D સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ** સેન્ટરનો પાયો નંખાયો છે. આ સેન્ટર આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે ખાસ ચિપ બનાવશે.
- કેન્દ્રીય **ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલયે** **DLI** યોજના હેઠળ **24 ફાઉન્ડ્રી વગરની ડિઝાઈન સ્ટાર્ટઅપ્સ** ને મદદ કરી છે. આ સિવાય **67,000** થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને સોફ્ટવેર ટૂલ્સ પર તાલીમ આપી છે.
દેશ માટે સેમિકન્ડક્ટરનું મહત્વ
- સેમિકન્ડક્ટર ચિપ દેશની સુરક્ષા માટે ખૂબ જરૂરી છે. મિસાઈલ ને રસ્તો બતાવતી સિસ્ટમ, ઉપગ્રહ અને લશ્કરી રડાર બધું આ ચિપ પર જ ચાલે છે.
- આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ, રોબોટિક્સ અને સુપરકોમ્પ્યુટરમાં આગળ વધવું હોય તો દેશમાં પોતાની ચિપ હોવી જરૂરી છે.
- સ્થાનિક ચિપ ઉત્પાદનથી ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને દેશવ્યાપી **5G** તથા **6G** નેટવર્ક માટે જરૂરી સાધનોનો પુરવઠો સતત મળતો રહેશે.
- ચિપ ફેક્ટરીઓ શરૂ થવાથી ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે સારી નોકરીઓ મળશે. આનાથી ખેતી પર નિર્ભર રહેતા યુવાનોને હાઈ-ટેક ફેક્ટરીઓમાં કામ કરવાની તક મળશે.
- દેશમાં જ ચિપ બનશે તો વિદેશી ફેક્ટરીઓ બંધ થાય કે સપ્લાય અટકે તો પણ ભારતનો ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ ઠપ નહીં થાય.
પડકારો
- ચિપ ઉત્પાદન ફેક્ટરીઓ ઊભી કરવા માટે સતત મોટું રોકાણ કરવું પડે છે, જે શરૂઆતના **₹76,000 કરોડ** ના બજેટ કરતાં પણ ઘણું વધારે છે.
- ભારતના નવા પ્લાન્ટ્સને **તાઈવાન**, **ચીન** અને **દક્ષિણ કોરિયા** ની સ્થાપિત અને અનુભવી કંપનીઓ સાથે સખત સ્પર્ધા કરવી પડશે.
- ચિપ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં લાખો લિટર શુદ્ધ પાણી અને વિના રુકાવટ સતત વીજળીની જરૂર પડે છે, જે પૂરી પાડવી એક મોટો પ્રશ્ન છે.
- ચિપ બનાવવા માટે જરૂરી ખાસ ગેસ, કેમિકલ અને સાધનો ભારતમાં બનતા નથી, તેથી વિદેશથી જ આયાત કરવા પડે છે.
- ચિપનું પેકેજિંગ કરવું સરળ છે, પણ **10 નેનોમીટર** થી નાની એડવાન્સ ચિપ બનાવવાની ટેકનોલોજી શીખવી ભારત માટે હજુ પણ અઘરી છે.
આગળનો માર્ગ
- સરકારે **ISM 2.0** હેઠળ પ્રસ્તાવિત **₹1.25 લાખ કરોડ** ના બજેટને જલ્દી મંજૂરી આપવી જોઈએ, જેથી કાચો માલ અને મશીનરી બનાવતા ઉદ્યોગોને મદદ મળે.
- રાજ્ય સરકારોએ **ધોલેરા** અને **સાણંદ** જેવા સેમિકન્ડક્ટર ઝોન માટે ખાસ વીજ સબ-સ્ટેશન અને પાણીના રિસાયક્લિંગ પ્લાન્ટ ઊભા કરવા જોઈએ.
- ભારતે પોતાની ડિઝાઈન તૈયાર કરવા માટે **DLI** યોજનાનો વ્યાપ વધારીને ઓછામાં ઓછી **50** દેશી ચિપ ડિઝાઈન કંપનીઓને આર્થિક મદદ આપવી જોઈએ.
- સ્થાનિક એન્જિનિયરોને ઉચ્ચ તાલીમ આપવા માટે ભારતે **મલેશિયા**, **સિંગાપોર** અને **જાપાન** જેવા દેશો સાથે ભાગીદારી કરવી જોઈએ.
- સરકારી ખરીદી, ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને સંરક્ષણ યોજનાઓમાં ભારતમાં બનેલી ચિપ ખરીદવાનું ફરજિયાત બનાવવું જોઈએ જેથી સ્થાનિક બજાર મળી રહે.
નિષ્કર્ષ
- **₹7,600 કરોડ** ના રોકાણને સાચા ઉત્પાદનમાં બદલીને **ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશને** પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી છે. હવે **ISM 2.0** ના **₹1.25 લાખ કરોડ** મંજૂર કરાવવા અને દેશમાં કાચા માલની સપ્લાય લાઇન ઊભી કરવી ભારતને આ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે અનિવાર્ય રહેશે.