ભારત-શ્રીલંકા સંરક્ષણ સહયોગ અને વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા ભાગીદારી

ભારત-શ્રીલંકા સંરક્ષણ સહયોગ અને વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા ભાગીદારી

#GS-2 #વર્તમાન બનાવો #આંતરરાષ્ટ્રીય #ભારત અને તેનો પડોશ #સંરક્ષણ અને સુરક્ષા

મુખ્ય મુદ્દા

  • ભારતના સંરક્ષણ મંત્રીએ 38 વર્ષ પછી શ્રીલંકાની ઐતિહાસિક મુલાકાત લીધી હતી અને L70 ગન અપગ્રેડેશન, મિલિટરી એકાડેમી તથા NCC યુવા વિનિમય માટે ત્રણ સંરક્ષણ સમજૂતી કરારો કર્યા.
  • ઓપરેશન સાગર બંધુ હેઠળ ભારતે ચક્રવાત દિત્વાહ પછી શ્રીલંકાની મદદ માટે 450 મિલિયન યુએસ ડોલરના પુનઃનિર્માણ પેકેજ અને ત્રણ બેલી બ્રિજનું નિર્માણ કર્યું છે.
  • દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ સહયોગ SLINEX અને મિત્ર શક્તિ (MITRA SHAKTI) જેવા વાર્ષિક અભ્યાસો તેમજ ભારત દ્વારા અપાતી 1,200 વાર્ષિક તાલીમ બેઠકો દ્વારા સતત આગળ વધી રહ્યો છે.
  • પ્રાદેશિક સુરક્ષાને કોલંબો સિક્યુરિટી કોન્ક્લેવ (CSC) અને 6 મિલિયન યુએસ ડોલરના મેરીટાઇમ રેસ્ક્યુ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (MRCC) પ્રોજેક્ટ દ્વારા વધુ મજબૂત કરવામાં આવી છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ભારતના સંરક્ષણ મંત્રીએ શ્રીલંકાની ત્રણ દિવસની ઐતિહાસિક મુલાકાત પૂર્ણ કરી હતી, જે 38 વર્ષમાં કોઈ ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રીની પહેલી મુલાકાત છે.
  • આ મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત દરમિયાન ભારત અને શ્રીલંકાએ દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ સંબંધો અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા વધારવા માટે ત્રણ મુખ્ય સમજૂતી કરાર (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કર્યા.

મુલાકાતના મુખ્ય અંશો

  • ભારત સરકારની ગ્રાન્ટ સહાય હેઠળ શ્રીલંકન એરફોર્સની છ 40mm L70 એન્ટી-એરક્રાફ્ટ ગન્સને અપગ્રેડ કરવામાં આવશે, જેથી તેમની એર-ડિફેન્સ ક્ષમતા વધારી શકાય.
  • બંને દેશોના નેશનલ ડિફેન્સ કોલેજ (NDC) વચ્ચે શૈક્ષણિક સહયોગ અને માહિતીની આપ-લે મજબૂત કરવા માટે કરાર કરવામાં આવ્યા છે.
  • બંને દેશોના યુવાનો વચ્ચે લશ્કરી સંપર્ક વધારવા માટે નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ (NCC) વચ્ચે યુવા વિનિમય કાર્યક્રમ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
  • ચક્રવાત દિત્વાહથી પ્રભાવિત થયેલા કુરુનેગલા અને બટ્ટીકાલોઆ જિલ્લામાં ભારતીય સશસ્ત્ર દળોએ બનાવેલા ત્રણ બેલી બ્રિજનું વર્ચ્યુઅલ ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું.
  • ઓપરેશન સાગર બંધુ હેઠળ ભારતે શ્રીલંકાને કટોકટી સહાય સાથે 450 મિલિયન યુએસ ડોલરનું પુનઃનિર્માણ પેકેજ આપવાની ખાતરી આપી છે.
  • શ્રીલંકાએ ભારતને સ્પષ્ટ ખાતરી આપી છે કે તેની જમીનનો ઉપયોગ ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વિરુદ્ધની પ્રવૃત્તિઓ માટે ક્યારેય થવા દેવામાં નહીં આવે.
  • ભારતીય નૌકાદળનું મલ્ટી-રોલ સ્ટીલ્થ ફ્રિગેટ INS ઉદયગિરી દરિયાઈ સંબંધો મજબૂત કરવાના ભાગરૂપે કોલંબો બંદરે પહોંચ્યું હતું.
  • પાલક સ્ટ્રેટમાં માછીમારીના જૂના પ્રશ્ન પર ચર્ચા થઈ હતી, જેમાં ભારતીય માછીમારો દ્વારા થતા બોટમ ટ્રોલિંગ સામે શ્રીલંકાએ પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

ભારત માટે વ્યૂહાત્મક મહત્વ

  • હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં અને ખાસ કરીને હમ્બનટોટા બંદર જેવા સ્થળોએ ચીનના વધતા પ્રભાવ સામે સંતુલન જાળવવા આ સંરક્ષણ કરાર મહત્વના છે.
  • આ દ્વિપક્ષીય મુલાકાત ભારતની 'નેબરહુડ ફર્સ્ટ' નીતિને દર્શાવે છે અને દક્ષિણ એશિયામાં મુશ્કેલીના સમયે સૌથી પહેલા મદદ પહોંચાડનાર દેશ તરીકે ભારતની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરે છે.
  • આ કરાર ભારતની મહાસાગર (MAHASAGAR) પહેલ સાથે સુસંગત છે, જે હિંદ મહાસાગરમાં દરિયાઈ સુરક્ષા અને સંયુક્ત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.

ભારત-શ્રીલંકા સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહયોગ

  • બંને દેશો નિયમિતપણે સંયુક્ત યુદ્ધાભ્યાસ કરે છે, જેમાં નૌકાદળ માટે SLINEX અને થલસેના માટે મિત્ર શક્તિ (MITRA SHAKTI) નો સમાવેશ થાય છે.
  • ભારતે 6 મિલિયન યુએસ ડોલરની મદદથી શ્રીલંકામા મેરીટાઇમ રેસ્ક્યુ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (MRCC) સ્થપાયું છે, જેથી દરિયાઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થા સુધારી શકાય.
  • વર્ષ 2025માં થયેલા દ્વિપક્ષીય કરાર હેઠળ ભારત દર વર્ષે શ્રીલંકન સેના માટે 1,200 વાર્ષિક તાલીમ બેઠકો ફાળવે છે.
  • આતંકવાદ સામે લડવા અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે બંને દેશો કોલંબો સિક્યુરિટી કોન્ક્લેવ (CSC) દ્વારા કામ કરે છે, જેના સ્થાપના દસ્તાવેજો 2024માં આખરી કરવામાં આવ્યા હતા.