વૈશ્વિક શિપિંગ ઉદ્યોગમાં નાવિકો પૂરા પાડવામાં ભારત દુનિયામાં બીજા નંબરે પહોંચ્યું
#GS-3 #GS-2 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #રોજગાર #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #દરિયાઈ ક્ષેત્ર
મુખ્ય મુદ્દા
- BIMCO-ICS સીફેઅરર વર્કફોર્સ રિપોર્ટ 2026 મુજબ, ભારત નાવિકો પૂરા પાડવામાં વિશ્વમાં બીજા ક્રમે પહોંચી ગયું છે.
- ભારત વૈશ્વિક સ્તરે 3,11,936 નાવિકો આપે છે, જે વિશ્વના કુલ દરિયાઈ કર્મચારીઓના 12.16% જેટલા છે.
- વૈશ્વિક નાવિકોમાં ભારતનો હિસ્સો 2015 માં 5.2% હતો, જે વધીને 2026 માં 12.16% થઈ ગયો છે.
- મિશન 20% હેઠળ ભારતનો લક્ષ્યાંક વૈશ્વિક સ્તરે 20% હિસ્સો મેળવવાનો છે, જેથી વિશ્વમાં દર પાંચમાંથી એક નાવિક ભારતીય હોય.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- BIMCO-ICS સીફેઅરર વર્કફોર્સ રિપોર્ટ 2026 અનુસાર, ભારત હવે વિશ્વમાં બીજા ક્રમે સૌથી વધુ નાવિકો મોકલતો દેશ બની ગયો છે.
- આ સિદ્ધિ ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્રના વિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન દર્શાવે છે.
વૈશ્વિક સીફેઅરર્સ વર્કફોર્સમાં ભારતનું સ્થાન
- ભારત હાલમાં કુલ 3,11,936 નાવિકો પૂરા પાડે છે, જે વિશ્વના કુલ દરિયાઈ કર્મચારીઓના 12.16% જેટલા થાય છે.
- વિશ્વભરમાં નાવિકો પૂરા પાડવાની બાબતમાં ફિલિપાઇન્સ હજુ પણ પ્રથમ ક્રમે આવે છે.
- ભારત વેપારી જહાજો માટે 1,40,718 ઓફિસર્સ પૂરા પાડે છે, જે દુનિયાના કુલ ઓફિસર્સના 13.41% છે.
- આ ઉપરાંત, ભારતમાંથી 1,71,218 રેટિંગ્સ પણ સેવા આપે છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે 11.29% હિસ્સો ધરાવે છે.
- વૈશ્વિક સ્તરે કુલ 25.7 લાખ નાવિકો ઉપલબ્ધ છે, જેની સામે 25.5 લાખ નાવિકોની માંગ રહેલી છે.
- આમ છતાં, સમગ્ર દરિયાઈ ઉદ્યોગમાં કુશળ અધિકારીઓ કે ઓફિસર્સની ભારે અછત જોવા મળી રહી છે.
- વિશ્વના કુલ દરિયાઈ કર્મચારીઓમાં ભારતનો હિસ્સો 2015 માં 5.2% અને 2021 માં 6% હતો, જે વધીને 2026 માં 12.16% થયો છે.
- આ ઝડપી વૃદ્ધિના લીધે ભારત વૈશ્વિક યાદીમાં પાંચમા સ્થાનેથી સીધું બીજા સ્થાને પહોંચી ગયું છે.
દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં વૃદ્ધિના મુખ્ય પરિબળો
- ભારતે પોતાની દરિયાઈ તાલીમ સંસ્થાઓનો વ્યાપ વધાર્યો છે અને તેના અભ્યાસક્રમને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબ અપડેટ કર્યો છે.
- તાલીમ માટેના માળખાને આધુનિક બનાવવાથી અને કૌશલ્ય વિકાસ પર ધ્યાન આપવાથી ભારતીય નાવિકો માટે વિદેશમાં નોકરીની તકો વધી છે.
- ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DGS) એ સર્ટિફિકેટ આપવાની અને નિયમન કરવાની પદ્ધતિઓ ડિજિટલ બનાવી છે જેથી પારદર્શિતા વધી છે.
- ઈન્ટરનેશનલ મેરિટાઈમ ઓર્ગેનાઈઝેશન ના STCW કન્વેન્શન ના નિયમોનું પાલન કરવાથી ભારતીય તાલીમાર્થીઓની વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ વધી છે.
દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં કાયદાકીય સુધારાઓ
- સરકારે દેશના આંતરિક જળમાર્ગોનું સંચાલન સુધારવા માટે ઈનલેન્ડ વેસલ્સ એક્ટ, 2021 બનાવ્યો છે.
- તાજેતરના મર્ચન્ટ શિપિંગ એક્ટ, 2025 થકી જૂના નિયમો સરળ બન્યા છે અને શિપિંગનું સંચાલન વધુ મજબૂત થયું છે.
- ઈન્ડિયન પોર્ટ્સ એક્ટ, 2025 નો મુખ્ય હેતુ બંદરોના વહીવટને આધુનિક બનાવવાનો અને કામગીરી ઝડપી બનાવવાનો છે.
- કોસ્ટલ શિપિંગ એક્ટ, 2025, બિલ્સ ઓફ લેડિંગ એક્ટ, 2025 અને કેરેજ ઓફ ગુડ્સ બાય સી એક્ટ, 2025 જેવા કાયદાઓ ભારતીય શિપિંગ ક્ષેત્રને વૈશ્વિક નિયમો સાથે જોડે છે અને નાવિકોનું કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરે છે.
મિશન 20% અને તેનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
- મિશન 20% નો મુખ્ય લક્ષ્યાંક વૈશ્વિક નાવિકોમાં ભારતનો હિસ્સો 12.16% થી વધારીને 20% કરવાનો છે.
- આ મિશનનો આશય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે દુનિયામાં દર પાંચમાંથી એક નાવિક ભારતીય હોય.
- કુશળ નાવિકો તૈયાર કરવાથી ભારત દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક ટેલેન્ટ હબ તરીકે ઊભરી રહ્યું છે.
- આ વૃદ્ધિથી વૈશ્વિક વેપાર અને સપ્લાય ચેઈનમાં ભારતની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બને છે.
- આ સફળતા મેરિટાઈમ ઈન્ડિયા વિઝન 2030 અને મેરિટાઈમ અમૃતકાળ વિઝન 2047 ના લક્ષ્યો પૂરા કરવામાં મદદ કરશે.