ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ સામેની તૈયારીઓમાં ભારત વિશ્વમાં 9મા ક્રમે
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #આઇસીટી (ICT) #સાઇબર સુરક્ષા #માળખાકીય સુવિધા (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ તૈયારીઓ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- અમેરિકાની **TRG Datacenters** નામની ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીના સર્વે મુજબ, મોટા ઇન્ટરનેટ ખોરવાઈ જવા સામે ટકી રહેવાની તૈયારીઓમાં ભારત દુનિયામાં **9મા** નંબરે આવ્યું છે.
- આ યાદીમાં **0** ના વલ્નરેબિલિટી સ્કોર સાથે **અમેરિકા** પ્રથમ ક્રમે છે, જ્યારે **ઇન્ડોનેશિયા** અને **યુનાઇટેડ કિંગડમ** ત્યાર પછીના ક્રમે આવે છે.
ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ તૈયારીઓમાં ભારતનું પ્રદર્શન
- ડિજિટલ ક્ષમતા ચકાસવા માટે સર્વે કરાયેલા લગભગ **100** દેશોમાંથી ભારતે **23.4** ના વલ્નરેબિલિટી સ્કોર સાથે **9મો** ક્રમ મેળવ્યો છે, જેમાં ઓછો સ્કોર વધુ સારી તૈયારી દર્શાવે છે.
- દુનિયા સાથે જોડાવા માટે ભારત પાસે માત્ર **22 સબમરીન કેબલ** છે, જે ટોચના 10 દેશોમાં સૌથી ઓછા છે; જેની સરખામણીએ **અમેરિકા** પાસે **115**, **ઇન્ડોનેશિયા** પાસે **72** અને **યુનાઇટેડ કિંગડમ** પાસે **65** કેબલ છે.
- ભારતમાં **40 ઇન્ટરનેટ એક્સચેન્જ પોઇન્ટ્સ** આવેલા છે. આ કેન્દ્રો સ્થાનિક નેટવર્કને સીધો ડેટા આપવા-લેવામાં મદદ કરે છે, જેથી વિદેશી કેબલ કપાય તો પણ દેશનું ઇન્ટરનેટ ચાલુ રહે છે.
- ભારતની આશરે **99.5%** વસતી સુધી વીજળી પહોંચી ગઈ છે, જે ડેટા સેન્ટર અને ટેલિકોમ નેટવર્ક સતત ચાલુ રાખવા માટે ખૂબ જરૂરી છે.
- સાયબર હુમલા અને નેટવર્કની તકલીફો સામે લડવામાં ભારતે **100 માંથી 98.5** નો ઉત્તમ સાયબર સિક્યોરિટી સ્કોર મેળવ્યો છે.
- ભારતમાં લગભગ **70%** લોકો ઇન્ટરનેટ વાપરે છે, તેથી જો મોટો બ્લેકઆઉટ આવે તો દેશના અર્થતંત્ર અને દૈનિક જીવન પર ભારે અસર પડી શકે છે.
- વીજળીની વ્યાપક પહોંચ, મજબૂત સાયબર સુરક્ષા અને સ્થાનિક ઇન્ટરનેટ એક્સચેન્જનું મોટું નેટવર્ક એ ભારતની મુખ્ય તાકાત છે.
- ભારત પાસે દરિયાઈ કેબલ ઓછા હોવાથી જો કોઈ એક મુખ્ય લાઈન કે લેન્ડિંગ સ્ટેશનમાં ખામી સર્જાય તો આખા દેશના નેટવર્ક પર જોખમ ઊભું થાય છે.
- વર્ષ **2025 ના સપ્ટેમ્બરમાં** **સાઉદી અરેબિયા** નજીક દરિયાઈ કેબલ તૂટવાથી ભારત, **પાકિસ્તાન** અને **સંયુક્ત આરબ અમીરાત** માં કેટલાક દિવસો સુધી ઇન્ટરનેટ ધીમું પડી ગયું હતું.
- આ સમસ્યા ઉકેલવા ભારતે નવા દરિયાઈ કેબલ રૂટ બનાવવા પડશે, નવા લેન્ડિંગ સ્ટેશન ઊભા કરવા પડશે, ફાઇબર લાઇન વધારવી પડશે અને નેટવર્ક નિષ્ફળતાની નિયમિત તપાસ કરવી પડશે.
ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ વિશે માહિતી
- ઇન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ એટલે કોઈ આખા વિસ્તાર કે દેશમાં ઇન્ટરનેટ સેવાઓ અંશતઃ કે સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જવી, જે દરિયાઈ કેબલ તૂટવાથી, સાયબર હુમલાથી કે વીજળી ગુલ થવાથી થઈ શકે છે.
- આંતરરાષ્ટ્રીય ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક મુખ્યત્વે દરિયાની અંદર પથરાયેલા ફાઇબર-ઓપ્ટિક કેબલ દ્વારા ચાલે છે, જ્યારે દેશની અંદરનો ટ્રાફિક સ્થાનિક એક્સચેન્જ પોઇન્ટ્સ સંભાળે છે.
- જો કોઈ એક દરિયાઈ કેબલ ખરાબ થાય તો ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક બીજા કેબલ તરફ વાળી શકાય છે, જેથી કનેક્શન સાવ બંધ નથી થતું પણ સ્પીડ ધીમી પડી જાય છે.
- ઇન્ટરનેટ લાંબો સમય બંધ રહે તો ઓનલાઇન બેન્કિંગ, ડિજિટલ પેમેન્ટ, સરકારી સેવાઓ, ખાનગી કંપનીઓ અને ઇમરજન્સી સુવિધાઓ ઠપ્પ થઈ જાય છે.
- દરિયાઈ જહાજના એંકર વાગવાથી, કુદરતી આપત્તિઓથી, સાયબર હુમલાથી કે દેશો વચ્ચેના વિવાદોથી દરિયાઈ કેબલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નુકસાન પહોંચવાનું જોખમ રહે છે.