ભારતનો પ્રથમ કોલસામાંથી એમોનિયમ નાઈટ્રેટ બનાવવાનો પ્રોજેક્ટ
#GS-3 #અર્થતંત્ર #ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #કૃષિ #ઊર્જા #આત્મનિર્ભર ભારત #કોલસા ક્ષેત્ર
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઓડિશાના ઝારસુગુડા જિલ્લાના લખનપુર ખાતે ભારતના પ્રથમ વ્યાપારી સ્તરના કોલસામાંથી એમોનિયમ નાઈટ્રેટ બનાવતા પ્રોજેક્ટનો શિલાન્યાસ કરશે.
પ્રોજેક્ટ વિશે
- આ પ્લાન્ટ કાચા દેશી કોલસાને એમોનિયમ નાઈટ્રેટમાં ફેરવવા માટેનો ભારતનો પહેલો વ્યાપારી સ્તરનો industrial પ્લાન્ટ છે.
- આ પ્લાન્ટ નક્કર કોલસાને કિંમતી રસાયણોમાં ફેરવીને સરફેસ કોલ અને લિગ્નાઈટ ગેસિફિકેશન માટે એક મોડેલ તરીકે કામ કરે છે.
- આ પ્રોજેક્ટ ઓડિશાના ઝારસુગુડા જિલ્લામાં આવેલા લખનપુર ખાતે બની રહ્યો છે.
- આનો મુખ્ય હેતુ દેશના કોલસાનો ઉપયોગ કરીને સ્થાનિક સ્તરે એમોનિયમ નાઈટ્રેટ બનાવવાનો છે, જેથી આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટે અને આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન મજબૂત બને.
આ પ્રોજેક્ટ કેવી રીતે કામ કરે છે?
- વધુ રાખવાળા દેશી કોલસાને BHEL દ્વારા સ્વદેશી રીતે વિકસાવેલા ખાસ ગેસિફાયરમાં નાખવામાં આવે છે, જ્યાં તે ગરમ વરાળ અને ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
- કોલસાને સીધો સળગાવવાને બદલે આ પદ્ધતિ તેને રાસાયણિક રીતે સિંગસ નામના ગેસ મિશ્રણમાં તોડે છે, જેમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને હાઇડ્રોજન હોય છે.
- આ કાચા ગેસને અશુદ્ધિઓથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને એમોનિયા બનાવવા માટે જરૂરી હાઇડ્રોજન અને નાઇટ્રોજનનું પ્રમાણ સંતુલિત કરવામાં આવે છે.
- બનેલા એમોનિયામાંથી નાઇટ્રિક એસિડ બનાવવામાં આવે છે અને પછી બાકીના એમોનિયા સાથે તેની પ્રક્રિયા કરીને પ્રવાહી અથવા દાણાદાર એમોનિયમ નાઈટ્રેટ મેળવવામાં આવે છે.
પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ પ્રોજેક્ટ ભારત કોલ ગેસિફિકેશન એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ (BCGCL) દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે, જે BHEL અને કોલ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (CIL) વચ્ચેનો સંયુક્ત ઉપક્રમ છે.
- આ પ્લાન્ટ દરરોજ અંદાજે 2,000 ટન કેમિકલ ગ્રેડ એમોનિયમ નાઈટ્રેટનું ઉત્પાદન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
- આ પ્લાન્ટમાં સંપૂર્ણપણે BHEL દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી સ્વદેશી કોલસા ગેસિફિકેશન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે, જે ભારતના કોલસા માટે યોગ્ય છે.
- કેન્દ્રીય કોલસા મંત્રાલય દ્વારા રાષ્ટ્રીય સરફેસ ગેસિફિકેશન યોજના હેઠળ આ પ્રોજેક્ટને ₹1,350 કરોડ ની નાણાકીય સહાય આપવામાં આવી છે.
- જમીન અંગેની નીતિઓમાં સુધારો કરીને સક્રિય ખનન વિસ્તારોને લાંબા ગાળા માટે સીધા જ રાસાયણિક પ્રોજેક્ટ્સને ભાડે આપવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.