ભારતના પ્રથમ ૩ડી-પ્રિન્ટેડ કૃત્રિમ રીફ્સ
#જીએસ-૩ #અર્થવ્યવસ્થા #કૃષિ #માળખાકીય સુવિધા #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- દરિયાઈ વસવાટને ફરીથી જીવંત કરવા માટે તમિલનાડુ ભારતના પ્રથમ ૩ડી-પ્રિન્ટેડ કૃત્રિમ રીફ્સ સ્થાપિત કરશે.
- આ પહેલ પ્રધાન મંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના ના બીજા તબક્કા હેઠળ હાથ ધરવામાં આવી છે.
ભારતના પ્રથમ ૩ડી-પ્રિન્ટેડ કૃત્રિમ રીફ્સ વિશે મુખ્ય હકીકતો
- આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ રામનાથપુરમ કિનારા પાસે દરિયામાં છ નવા રીફ ડિઝાઇન ના નમૂના ગોઠવવામાં આવશે.
- વૈજ્ઞાનિકો મોટા પાયે આ રીફ્સ મૂકતા પહેલા સ્થાનિક દરિયાઈ પાણીમાં તેની મજબૂતાઈ અને કામગીરી ચકાસશે.
- આ પ્રોજેક્ટમાં ICAR-સેન્ટ્રલ મરાઈન ફિશરીઝ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટ નું વિશાખાપટ્ટનમ ક્ષેત્રીય કેન્દ્ર સહયોગ આપી રહ્યું છે.
- ચેન્નાઈની Tvasta નામની સ્ટાર્ટઅપ કંપનીએ આ રીફ બનાવી છે, જે IIT મદ્રાસ સાથે જોડાયેલી છે.
- દરેક મોડ્યુલનું વજન લગભગ ૧ ટન જેટલું છે.
- જૂની સિમેન્ટની રીફ્સની જેમ આમાં લોખંડના સળિયા વાપરવામાં આવ્યા નથી.
- આ રીફમાં ખાસ ૩ડી-પ્રિન્ટેડ ડિઝાઇન, ખાડાઓ, ગડીઓ અને સપાટી બનાવવામાં આવી છે.
- આ રચનાથી દરિયાઈ જીવો, પરવાળા અને વાદળીઓ માટે જગ્યા અને અનુકૂળ વાતાવરણ વધે છે.
- કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર ૬૦:૪૦ ના પ્રમાણમાં આનો ખર્ચ ઉઠાવી રહી છે.
- આ કામ તમિલનાડુના ૨૧૩ સ્થળો પર ચાલી રહેલા મોટા કૃત્રિમ રીફ પ્રોજેક્ટનો એક ભાગ છે.
- આનાથી સ્થાનિક માછીમારોને વધુ માછલીઓ મળશે અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ સારી રહેશે.
૩ડી પ્રિન્ટેડ કૃત્રિમ રીફ શું છે?
- ૩ડી-પ્રિન્ટેડ કૃત્રિમ રીફ એ પાણીની અંદર બનાવવામાં આવતી કૃત્રિમ રચનાઓ છે, જે નબળા કે નાશ પામેલા દરિયાઈ વસવાટને સુધારે છે.
- આધુનિક ૩ડી-પ્રિન્ટિંગ પદ્ધતિઓ ની મદદથી ખાસ જાતિના દરિયાઈ જીવો માટે જોઈતી અટપટી ડિઝાઇન બનાવી શકાય છે.
- આ રીફ્સમાં જુદા જુદા આકારના ખાડા, સપાટી અને આશરો લેવાની જગ્યાઓ હોય છે જ્યાં દરિયાઈ જીવો રહી શકે છે.
- તેના પર પરવાળા, વાદળી, લીલ, કરચલા અને માછલીઓ સરળતાથી વસવાટ કરી શકે છે અને નવી દરિયાઈ સૃષ્ટિ બને છે.
- વધારાના આશ્રયસ્થાનો બનવાથી માછલીઓની સંખ્યા વધે છે અને માછીમારી વ્યવસાય સારો ચાલે છે.
- આ રીફ બનાવવામાં ડિઝાઇન બદલવાની છૂટ રહે છે અને ચોક્કસ દરિયાઈ જીવોને ધ્યાનમાં રાખીને તે બનાવી શકાય છે.
- તેની સફળતા તેની ટકાઉપણું, સલામત સામગ્રી અને યોગ્ય દેખરેખ પર આધાર રાખે છે.
- આ રીફ્સ દરિયાઈ વિવિધતા વધારવા અને કુદરતી પરવાળા પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે ઉપયોગી સાધન છે.
પ્રધાન મંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના
- માછીમારી ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે સરકારે ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ ના રોજ પ્રધાન મંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) શરૂ કરી હતી.
- આ યોજનાનો હેતુ માછલીનું ઉત્પાદન વધારવા, પદ્ધતિઓ સુધારવા અને બજાર વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવાનો છે.
- આ યોજના માટે ₹૨૦,૦૫૦ કરોડ નું રોકાણ મંજૂર થયું હતું અને તે ૨૦૨૦-૨૧ થી ૨૦૨૪-૨૫ સુધી હતી, જેને હવે લંબાવવામાં આવી છે.
- તેમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ચાલતી યોજના અને રાજ્યોની મદદથી ચાલતી યોજના એમ બે ભાગ છે.
- આ યોજના ઉત્પાદન વધારવા, માળખાકીય સુવિધાઓ ઊભી કરવા અને મહિલાઓને સામેલ કરવા પર ધ્યાન આપે છે.
- આ યોજના હેઠળ ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારતનું માછલી ઉત્પાદન વધીને ૧૯૫ લાખ ટન થયું છે.
- આ યોજનાથી ૫૮ લાખ લોકો ને રોજગારી મળી છે અને ૯૯,૦૧૮ મહિલાઓ સશક્ત બની છે.