વર્ષ 2025 માં ભારત બન્યું વિશ્વનું અગ્રેસર જહાજ રિસાયકલિંગ રાષ્ટ્ર
#જીએસ-3 #અર્થવ્યવસ્થા #ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- યુનાઇટેડ નેશન્સ કોન્ફરન્સ ઓન ટ્રેડ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (UNCTAD) ના તાજા અહેવાલ મુજબ, ભારતે વર્ષ 2025 માં વૈશ્વિક જહાજ રિસાયકલિંગ બજારમાં 35.4% હિસ્સો મેળવીને વિશ્વમાં પહેલો નંબર હાંસલ કર્યો છે.
સિદ્ધિ વિશે
- આ મોટી દરિયાઈ સફળતા સ્માર્ટ નીતિગત સુધારાઓ અને વેપાર સુગમતાના પગલાંના કારણે મળી છે.
- ભારતે પોતાના જહાજ તોડવાના ક્ષેત્રને પર્યાવરણને અનુકૂળ અને મોટા પાયે રિસાયકલિંગ માટેનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનાવ્યું છે.
ભારત દ્વારા લેવાયેલી પહેલ
- મિનિસ્ટ્રી ઓફ પોર્ટ્સ, શિપિંગ એન્ડ વોટરવેઝ (MoPSW) એ ટકાઉ દરિયાઈ વ્યવસ્થા ઊભી કરવા માટે ખાસ યોજનાઓ શરૂ કરી છે.
- ઘરેલુ યાર્ડ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે જોડવા માટે સરકારે રિસાયકલિંગ ઓફ શિપ્સ એક્ટ, 2019 ઘડ્યો છે.
- સરકારે જહાજ રિસાયકલિંગ સુવિધાઓને આધુનિક બનાવવા અને પ્રમાણિત કરવા માટે ₹53.5 કરોડ ની નાણાકીય સહાય આપી છે.
- સરકારે શિપ-બ્રેકિંગ ક્રેડિટ નોટ સ્કીમ શરૂ કરી છે, જેમાં જહાજ માલિકોને ભંગારના મૂલ્યના 40% જેટલી ક્રેડિટ નોટ મળે છે.
- જહાજ માલિકો ભારતીય શિપયાર્ડમાં નવું જહાજ બનાવવાના ખર્ચમાંથી 5% સુધી ઘટાડો કરવા આ ક્રેડિટ નોટનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
- ભારતીય રિસાયકલિંગ યાર્ડ્સને યુરોપિયન યુનિયન માન્ય યાદીમાં સામેલ કરવા ભારત યુરોપિયન અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા કરી રહ્યું છે.
વર્ષ 2025 ના દેખાવની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- ભારતીય સુવિધાઓએ વર્ષ 2025 માં 9.9 મિલિયન ગ્રોસ ટન (GT) જહાજોનું રિસાયકલિંગ કર્યું છે.
- વર્ષ 2024 માં નોંધાયેલા 1.86 મિલિયન GT ની સામે આ આંકડો મોટો 60% ઉછાળો બતાવે છે.
- ભારતનો વૈશ્વિક બજાર હિસ્સો વર્ષ 2024 ના 30.1% થી વધીને વર્ષ 2025 માં 35.4% થઈ ગયો છે.
- નાણાકીય સહાય મળવાથી 115 ઘરેલુ સુવિધાઓ કડક પર્યાવરણીય ધોરણોને પૂરતા પ્રમાણમાં પૂરી શકી છે.
- ગુજરાત સરકાર (Government of Gujarat) એ અલંગ શિપ રિસાયકલિંગ યાર્ડ નો વિસ્તાર કરવા માટે એક મોટો માસ્ટર પ્લાન બનાવ્યો છે.
- આ યોજનાનો હેતુ ક્ષમતાને વધારીને અંદાજે 9 મિલિયન લાઈટ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ ટન (LDT) સુધી લઈ જવાનો છે.
- દેશે MoPSW, ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ, અને શિપ રિસાયકલિંગ ઇન્ડસ્ટ્રિઝ એસોસિએશન વચ્ચે સારો તાલમેળ ગોઠવ્યો છે.