સર્ક્યુલર બાયો-એનર્જી માટે ગોવર્ધન (GOBARdhan) યોજના
#GS-3 #અર્થતંત્ર #માળખાકીય સુવિધાઓ #કૃષિ #પર્યાવરણ #ટકાઉ વિકાસ #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય કેબિનેટે દેશમાં બાયો-એનર્જીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ₹23,731 કરોડના બજેટ સાથે GOBARdhan યોજનાને મંજૂરી આપી છે.
GOBARdhan પહેલ વિશે
- આ એક રાષ્ટ્રીય યોજના છે જે કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવે છે. તે ખેતીનો કચરો, ગાયનું છાણ અને શહેરના કચરાને સાફ બળતણ અને સારા ખાતરમાં ફેરવે છે.
- આ યોજનાની દેખરેખ અને સંચાલન ભારત સરકારનું પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MoPNG) કરશે.
- આ યોજના આગામી 10 વર્ષ માટે એટલે કે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી 2035-36 સુધી ચલાવવામાં આવશે.
- આ નવી પહેલમાં જૂની યોજનાઓ જેવી કે SATAT, માર્કેટ ડેવલપમેન્ટ આસિસ્ટન્સ (MDA), બાયોમાસ એગ્રીગેશન મશીનરી (BAM) અને નેશનલ બાયોએનર્જી પ્રોગ્રામને એકસાથે જોડી દેવામાં આવી છે.
- આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ બાયોગેસને દેશની ગ્રીન એનર્જીનો મોટો હિસ્સો બનાવવાનો છે. તેનાથી દેશમાં ગેસનું ઉત્પાદન વધશે, ખાનગી રોકાણ આવશે અને વિદેશથી મંગાવવા પડતા ગેસ પરની નિર્ભરતા ઘટશે.
યોજનાની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- સરકારે શહેરોમાં ગેસ વહેંચતી કંપનીઓ માટે બાયોગેસ ભેળવવો ફરજિયાત બનાવ્યો છે. તેમણે વર્ષ 2026-27માં 3%, વર્ષ 2027-28માં 4% અને વર્ષ 2028-29થી 5% બાયોગેસ ભેળવવો પડશે.
- પ્લાન્ટ ચલાવતા લોકોને આર્થિક નુકસાન ન થાય તે માટે સરકારે આગામી 10 વર્ષ માટે બાયોગેસનો ભાવ ₹2,110 પ્રતિ MMBTU નક્કી કર્યો છે.
- નવા અથવા મોટા થઈ રહેલા બાયોગેસ પ્લાન્ટને રોજની એક ટન ઉત્પાદન ક્ષમતા માટે ₹2 કરોડ સુધીની સરકારી મદદ મળશે. આ રકમ કચરો ભેગો કરવા અને ખાતર બનાવવા માટે પણ વાપરી શકાશે.
- આ યોજના હેઠળ સ્થાનિક બાયોગેસ પ્લાન્ટને સીધા જ શહેરના ગેસ નેટવર્ક અને રાષ્ટ્રીય ગ્રીડ સાથે જોડવા માટે પાઇપલાઇન નાખવામાં મદદ કરાશે.
- નાના ઉદ્યોગો, સહકારી મંડળીઓ અને ગામડાના ઉદ્યોગસાહસિકોને બેંકમાંથી સહેલાઈથી લોન મળી રહે તે માટે એક ખાસ ક્રેડિટ ગેરંટી સિસ્ટમ શરૂ કરાશે.
- જિલ્લા સ્તરે કચરાની ઉપલબ્ધતા જાણવા, નવી ટેકનોલોજી લાવવા અને ઓર્ગેનિક ખાતરની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એક વિશેષ ફંડ બનાવવામાં આવશે.
યોજનાનું મહત્વ
- દેશમાં બાયોગેસનું ઉત્પાદન વધવાથી વિદેશથી મંગાવવો પડતો ગેસ ઓછો થશે. તેનાથી દેશના પૈસા બચશે અને ભારત ઉર્જા ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનશે.
- ખેડૂતો પાકના કચરા અને છાણ વેચીને વધારાની કમાણી કરી શકશે. આનાથી ખેતરોમાં પરાળ સળગાવવાની સમસ્યા ઘટશે અને જમીન માટે સારું સેન્દ્રિય ખાતર મળશે.