ઇન્ડો-પેસિફિક માટે જી માઇનસ ટૂ રણનીતિ
#GS-3 #વર્તમાન ઘટનાઓ #આંતરરાષ્ટ્રીય #ઇન્ડો-પેસિફિક #વિદેશ નીતિ #વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વિચારક સી. રાજા મોહને ઇન્ડો-પેસિફિક વિસ્તારમાં G Minus Two વ્યૂહરચના અંગે ચર્ચા કરી છે, જ્યાં મધ્યમ શક્તિ ધરાવતા દેશો પોતાનો સ્વતંત્ર માર્ગ પસંદ કરી શકે છે.
- આ અભિગમ એશિયાના દેશોને અમેરિકા કે ચીન માંથી કોઈ એક જ જૂથ પસંદ કરવાની મજબૂરીમાંથી બહાર લાવે છે.
- આ કોઈ અલગ ત્રીજું સૈન્ય જૂથ નથી, પરંતુ વિવિધ દેશો સાથેના દ્વિપક્ષીય અને બહુપક્ષીય સંબંધોનું એક મજબૂત નેટવર્ક છે.
જી માઈનસ ટૂ રણનીતિનું મૂળ અને પૃષ્ઠભૂમિ
- એશિયાના દેશોને ચિંતા હતી કે અમેરિકા અને ચીન સાથે મળીને આખા પ્રદેશના નિર્ણયો પોતે જ ન નક્કી કરવા લાગે.
- અમેરિકાની વિદેશ નીતિમાં અવારનવાર આવતા ફેરફારોને કારણે એશિયન દેશોએ પોતે પગભર થવાની જરૂરિયાત અનુભવી.
- વર્ષ 2026 માં જાપાનના વડાપ્રધાન સાનાએ તાકાઇચી ની દિલ્હી મુલાકાત અને દક્ષિણ કોરિયાના પ્રમુખ લી જે-મ્યોંગ ના શિખર સંમેલનોથી આ પ્રક્રિયા ઝડપી બની.
- આ દેશો પશ્ચિમી દેશોને દૂર નથી કરતા, પરંતુ પ્રાદેશિક શાંતિ માટે અમેરિકા નો સાથ પણ જાળવી રાખે છે.
- ચીન સાથેનો વાર્ષિક વેપાર $1 ટ્રિલિયન થી વધુ હોવાથી તેનાથી આર્થિક રીતે પૂરેપૂરું અલગ થવું શક્ય નથી.
જી માઈનસ ટૂ માળખાની તકો
- મધ્યમ દેશો જાપાનની ઇકોનોમિક સિક્યુરિટી ઇનિશિયેટિવ અને દક્ષિણ કોરિયા સાથેની સેમિકન્ડક્ટર સમજૂતી વડે પોતાની સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત બનાવી રહ્યા છે.
- ઇન્ડોનેશિયા સાથેની ભાગીદારીથી મલક્કાની સામુદ્રધુની જેવા મહત્વના સમુદ્રી વેપાર માર્ગો સુરક્ષિત રહે છે.
- આ વ્યવસ્થાથી વિવિધ દેશો પોતાની ખાસિયતોનો લાભ આપે છે, જેમ કે ઓસ્ટ્રેલિયા મહત્વના ખનિજો આપે છે અને ન્યુઝીલેન્ડ આધુનિક કૃષિ તકનીક પૂરી પાડે છે.
- આ સંરક્ષણ કરારો હેઠળ ભારતે ઇન્ડોનેશિયા અને ફિલિપાઇન્સ ને બ્રહ્મોસ અને અસ્ત્ર મિસાઇલો પૂરી પાડવાની સહમતિ આપી છે.
- ભારત અને જાપાન વચ્ચે સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર શરૂ થવાથી વૈશ્વિક આર્થિક આંચકા સામે રક્ષણ મળે છે.
ભારત પર અસરો
- આ રણનીતિથી ભારતને અમેરિકા અને ચીન ની ખેંચતાણ વચ્ચે પડ્યા વગર સ્વતંત્ર નિર્ણયો લેવાની મોટી તક મળે છે.
- જાપાન સાથે નૌકાદળ માટે રેડિયો એન્ટેનાનું સહ-ઉત્પાદન મેક ઇન ઇન્ડિયા અભિયાનને વેગ આપે છે.
- સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત બનાવવાથી ભારતના સરહદી અને દૂરના વિસ્તારો સીધા વૈશ્વિક વેપાર સાથે જોડાઈ શકશે.
- દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોને સૈન્ય સાધનો પૂરા પાડીને ભારત હિંદ મહાસાગરમાં પોતાની સુરક્ષા મજબૂત કરે છે.
- મજબૂત પ્રાદેશિક સંબંધોથી UNSC ના કાયમી સભ્યપદ અને IEA જેવી સંસ્થાઓમાં ભારતનો દાવો વધુ મજબૂત બને છે.
આગળનો માર્ગ
- ભારતે જાપાની કંપનીઓ સાથે મળીને 7,000 કિલોમીટર નો હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ 2027 સુધીમાં પૂરો કરવો જોઈએ.
- જાપાન સાથે કરાયેલ કોઓપરેટિવ બાયોગેસ ફોર ગ્રોથ ઇનિશિયેટિવ હેઠળ 1,000 બાયોગેસ પ્લાન્ટ ઝડપથી શરૂ કરવા જોઈએ.
- મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતમાં ભૂગર્ભ જળની અછત દૂર કરવા માટે નવીનતમ માઇક્રો-સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અપનાવવી જોઈએ.
- દેશના ડેટાનો ઉપયોગ વિદેશી AI કંપનીઓ મફતમાં ન કરી શકે તે માટે સખત કાયદા બનાવવા જરૂરી છે.
- આંતરિક આર્થિક સુધારા ઝડપી બનાવીને ભારતે સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા મેળવવી પડશે.
નિષ્કર્ષ
- જાપાન, ઇન્ડોનેશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો સાથેના મજબૂત સંબંધો ભારતને પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
- આ વ્યૂહરચનાની લાંબા ગાળાની સફળતા ભારત પોતાના આંતરિક આર્થિક સુધારા અને સંરક્ષણ ઉત્પાદન કેટલું મજબૂત બનાવે છે તેના પર આધાર રાખે છે.