ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ બેંક ખાતાઓની વિગતો

ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ બેંક ખાતાઓની વિગતો

#GS-3 #અર્થતંત્ર #બેંકિંગ #માળખું #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ તાજેતરમાં એક વિશેષ વ્યવસ્થા શરૂ કરી છે. આના દ્વારા વ્યાપારી બેંકો ત્રણ થી પાંચ વર્ષ માટેની નવી Foreign Currency Non-Resident (Bank) થાપણો એકત્રિત કરી શકે છે.

ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ બેંક વિશે

  • આ થાપણો વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો એટલે કે Non-Resident Indians (NRIs), Overseas Citizens of India (OCIs) અને Persons of Indian Origin (PIOs) માટે ભારતમાં ખોલવામાં આવતા ખાસ વિદેશી ચલણના ફિક્સ્ડ ખાતા છે.
  • సాમાન્ય NRI ખાતાઓમાં વિદેશી પૈસા આપોઆપ ભારતીય રૂપિયામાં બદલાઈ જાય છે, પરંતુ FCNR(B) ખાતાઓમાં વિદેશી ભારતીયો પોતાની બચત વૈશ્વિક ચલણમાં જ રાખી શકે છે.

હેતુ

  • આ યોજનાનો હેતુ ભારતીય બેંકોને સસ્તા દરે વિદેશી ભંડોળ મેળવવાનો સ્થિર સ્ત્રોત પૂરો પાડવાનો છે, જેથી દેશના મૂડી ખાતાને મજબૂતાઈ મળે.
  • થાપણદારો માટે આ રોકાણ સ્થાનિક ચલણના ઘસારાના જોખમ વગર ભારતમાં કરમુક્ત વળતર કમાવવાનો સારો રસ્તો છે.

તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને નવી RBI સ્વેપ પદ્ધતિ

  • એક NRI ભારતીય બેંકમાં યુએસ ડોલર ($), પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ (£), યુરો (€), જાપાનીઝ યેન (¥), ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલર (A) અથવા કેનેડિયન ડોલર (C) જેવા નક્કી કરેલા ચલણમાં નાણાં જમા કરે છે.
  • પ્રથમ તબક્કામાં, વ્યાપારી બેંક આ વિદેશી ડોલર RBI ને અઠવાડિયામાં એકવાર $1 મિલિયન ના ગુણાંકમાં વેચે છે.
  • આ લેવડદેવડ Financial Benchmarks India Private Limited દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા અધિકૃત દૈનિક FBIL Reference Rate પર થાય છે.
  • બીજા તબક્કામાં, બેંક ત્રણ થી પાંચ વર્ષ ની મુદત પૂરી થયા પછી RBI પાસેથી તે જ વિદેશી ચલણ પાછું ખરીદવા માટે સહમત થાય છે.
  • વાપસ ખરીદવાનો દર સરખો જ રહેતો હોવાથી, RBI સમગ્ર જોખમ અને ખર્ચ ઉઠાવે છે, જેથી બેંકને વધારાનો નાણાકીય બોજ પડતો નથી.

FCNR(B) માળખાની મુખ્ય વિશેષતાઓ

  • ભારતીય કર કાયદા મુજબ જો ખાતાધારક બિન-નિવાસી દરજ્જો જાળવી રાખે, તો આ ખાતામાંથી મળતું તમામ વ્યાજ આવકવેરામાંથી સંપૂર્ણ મુક્ત છે.
  • બેંકોની નફાકારકતા વધારવા માટે, આ થાપણોને કૈશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) અને સ્ટેચ્યુટરી લિક્વિડિટી રેશિયો (SLR) ના નિયમોમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
  • તેના વ્યાજદર વૈશ્વિક ધોરણો સાથે જોડાયેલા હોય છે, અને તે સામાન્ય સ્થાનિક રૂપિયાની થાપણો કરતા સામાન્ય રીતે 250 થી 300 બેસિસ પોઈન્ટ ઓછા હોય છે.
  • ઉદાહરણ તરીકે, હાલના ત્રણ વર્ષના FCNR(B) દર આશરે 3% થી 3.65% ની આસપાસ છે, જ્યારે સામાન્ય ભારતીય ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ પર 6% કરતા વધુ વ્યાજ મળે છે.
  • યુએસ બેંકો 4% થી વધુ વ્યાજ આપતી હોવાથી, વૈશ્વિક મૂડી આકર્ષવા માટે ભારતીય બેંકોએ તેમના દર ઓછામાં ઓછા 100 બેસિસ પોઈન્ટ વધારવા પડી શકે છે.
  • સ્થાનિક કમાણી સંભાળવા માટેના NRE અને NRO ખાતાઓની સાથે FCNR(B) પણ કુલ $165.65 બિલિયન ના NRI થાપણ ભંડોળનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.