સુંદરબન સરહદ પર પ્રથમ વખત તારની વાડ કરવાનો નિર્ણય
#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #GS-1 #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ #સરહદ સુરક્ષા #સુંદરબન
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલી ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ પર સુંદરબનના લગભગ 90 કિમી વિસ્તારમાં તારની વાડ બનાવવાનો કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
- આ વિસ્તારમાં મેન્ગ્રોવ, ભરતીના પાણીવાળા સ્વેમ્પ, ખાડીઓ, નદીના પટ અને કાદવ-કીચડવાળી જમીન હોવાથી સુરક્ષા જાળવવી મુશ્કેલ છે, જેથી BSF દ્વારા ટેકનિકલ ચકાસણી અભ્યાસ શરૂ કરાયો છે.
- હાલમાં આ વિસ્તારમાં જમીન પર કોઈ ભૌતિક સરહદી વાડ નથી, તેથી BSF નદી અને ખાડીવાળા વિસ્તારોની સુરક્ષા માટે ફ્લોટિંગ બોર્ડર આઉટપોસ્ટનો ઉપયોગ કરે છે.
- પશ્ચિમ બંગાળમાંથી પસાર થતી ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદની કુલ લંબાઈ આશરે 2,216.7 કિમી જેટલી છે.
સુંદરબનની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- સુંદરબન એ વિશ્વનું સૌથી મોટું મેન્ગ્રોવ જંગલ છે, જે બંગાળની ખાડીમાં ગંગા, બ્રહ્મપુત્ર અને મેઘના નદીઓ દ્વારા બનતા ડેલ્ટા પ્રદેશમાં આવેલું છે.
- આ નિવસનતંત્રમાં વનસ્પતિની 84 પ્રજાતિઓ (જેમાં 26 મેન્ગ્રોવ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે) અને પ્રાણીઓની 453 પ્રજાતિઓ વસે છે, જેમાં 120 માછલીની પ્રજાતિઓ, 290 પક્ષીઓની પ્રજાતિઓ, 42 સસ્તન પ્રાણીઓ, 35 સરિસૃપ અને આઠ ઉભયજીવી પ્રજાતિઓ છે.
- આ દરિયાઈ મુખ ત્રિગોણ વિસ્તારમાં 12 મિલિયન (1.2 કરોડ)થી વધુ લોકો રહે છે, જેમાંથી 4.5 મિલિયન ભારતમાં અને 7.5 મિલિયન બાંગ્લાદેશમાં વસે છે.
- આ વિસ્તારમાં ખાડીના મગર, વોટર મોનિટર લિઝાર્ડ, ગંગાની ડોલ્ફિન અને ઓલિવ રિડલે કાચબા જેવા દુલર્ભ અને વૈશ્વિક સ્તરે જોખમમાં મુકાયેલા જીવો રહે છે.
- સુંદરબનના સમગ્ર વિસ્તારમાંથી આશરે 40% સુંદરબન ભારતમાં આવેલું છે.
પર્યાવરણીય દરજ્જો અને સંરક્ષણ
- આ વિસ્તારના ભારતીય ભાગને 1987માં અને બાંગ્લાદેશના ભાગને 1997માં UNESCO વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઇટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
- ભારતમાં આવેલા સુંદરબનને જાન્યુઆરી 2019માં રામસર કન્વેન્શન હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતી આર્દ્રભૂમિનો દરજ્જો મળ્યો હતો.
- આ વિસ્તાર પ્રોજેક્ટ ટાઇગર હેઠળ રોયલ બંગાળ ટાઇગરનું એક મહત્વનું કુદરતી નિવાસસ્થાન છે.
- સુંદરબન એ એક બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ પણ છે, જે સુંદરબન નેશનલ પાર્ક (ભારત), સુંદરબન ઇસ્ટ વાઇલ્ડલાઇફ સેંક્ચુરી (ભારત), સુંદરબન સાઉથ વાઇલ્ડલાઇફ સેંક્ચુરી (ભારત), સુંદરબન વેસ્ટ વાઇલ્ડલાઇફ સેંક્ચુરી (ભારત) અને સુંદરબન રિઝર્વ ફોરેસ્ટ (બાંગ્લાદેશ) જેવા સુરક્ષિત વિસ્તારો ધરાવે છે.