સુંદરબન સરહદ પર પ્રથમ વખત તારની વાડ કરવાનો નિર્ણય
#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવ #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #GS-1 #ભૂગોળ #ભૌતિક ભૂગોળ #સરહદ સુરક્ષા #સુંદરબન
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- **પશ્ચિમ બંગાળ**માં આવેલી **ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ** પર **સુંદરબન**ના લગભગ **90 કિમી** વિસ્તારમાં તારની વાડ બનાવવાનો **કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય** દ્વારા નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
- આ વિસ્તારમાં મેન્ગ્રોવ, ભરતીના પાણીવાળા સ્વેમ્પ, ખાડીઓ, નદીના પટ અને કાદવ-કીચડવાળી જમીન હોવાથી સુરક્ષા જાળવવી મુશ્કેલ છે, જેથી **BSF** દ્વારા ટેકનિકલ ચકાસણી અભ્યાસ શરૂ કરાયો છે.
- હાલમાં આ વિસ્તારમાં જમીન પર કોઈ ભૌતિક સરહદી વાડ નથી, તેથી **BSF** નદી અને ખાડીવાળા વિસ્તારોની સુરક્ષા માટે **ફ્લોટિંગ બોર્ડર આઉટપોસ્ટ**નો ઉપયોગ કરે છે.
- **પશ્ચિમ બંગાળ**માંથી પસાર થતી **ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ**ની કુલ લંબાઈ આશરે **2,216.7 કિમી** જેટલી છે.
સુંદરબનની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- **સુંદરબન** એ વિશ્વનું સૌથી મોટું મેન્ગ્રોવ જંગલ છે, જે **બંગાળની ખાડી**માં **ગંગા**, **બ્રહ્મપુત્ર** અને **મેઘના** નદીઓ દ્વારા બનતા ડેલ્ટા પ્રદેશમાં આવેલું છે.
- આ નિવસનતંત્રમાં વનસ્પતિની **84 પ્રજાતિઓ** (જેમાં **26 મેન્ગ્રોવ પ્રજાતિઓ**નો સમાવેશ થાય છે) અને પ્રાણીઓની **453 પ્રજાતિઓ** વસે છે, જેમાં **120 માછલીની પ્રજાતિઓ**, **290 પક્ષીઓની પ્રજાતિઓ**, **42 સસ્તન પ્રાણીઓ**, **35 સરિસૃપ** અને **આઠ ઉભયજીવી પ્રજાતિઓ** છે.
- આ દરિયાઈ મુખ ત્રિગોણ વિસ્તારમાં **12 મિલિયન (1.2 કરોડ)**થી વધુ લોકો રહે છે, જેમાંથી **4.5 મિલિયન ભારતમાં** અને **7.5 મિલિયન બાંગ્લાદેશમાં** વસે છે.
- આ વિસ્તારમાં **ખાડીના મગર**, **વોટર મોનિટર લિઝાર્ડ**, **ગંગાની ડોલ્ફિન** અને **ઓલિવ રિડલે કાચબા** જેવા દુલર્ભ અને વૈશ્વિક સ્તરે જોખમમાં મુકાયેલા જીવો રહે છે.
- સુંદરબનના સમગ્ર વિસ્તારમાંથી આશરે **40% સુંદરબન** **ભારત**માં આવેલું છે.
પર્યાવરણીય દરજ્જો અને સંરક્ષણ
- આ વિસ્તારના ભારતીય ભાગને **1987**માં અને બાંગ્લાદેશના ભાગને **1997**માં **UNESCO વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઇટ** તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
- ભારતમાં આવેલા સુંદરબનને **જાન્યુઆરી 2019**માં **રામસર કન્વેન્શન** હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતી આર્દ્રભૂમિનો દરજ્જો મળ્યો હતો.
- આ વિસ્તાર **પ્રોજેક્ટ ટાઇગર** હેઠળ **રોયલ બંગાળ ટાઇગર**નું એક મહત્વનું કુદરતી નિવાસસ્થાન છે.
- **સુંદરબન** એ એક **બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ** પણ છે, જે **સુંદરબન નેશનલ પાર્ક (ભારત)**, **સુંદરબન ઇસ્ટ વાઇલ્ડલાઇફ સેંક્ચુરી (ભારત)**, **સુંદરબન સાઉથ વાઇલ્ડલાઇફ સેંક્ચુરી (ભારત)**, **સુંદરબન વેસ્ટ વાઇલ્ડલાઇફ સેંક્ચુરી (ભારત)** અને **સુંદરબન રિઝર્વ ફોરેસ્ટ (બાંગ્લાદેશ)** જેવા સુરક્ષિત વિસ્તારો ધરાવે છે.