ભારતમાં નાણાકીય છેતરપિંડીના કેસો: તાજેતરના ટ્રેન્ડ અને રાજ્યોનું રેન્કિંગ
#GS-3 #અર્થતંત્ર #બેંકિંગ #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #સાયબર સુરક્ષા #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #નાણાકીય છેતરપિંડી
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલયે તાજેતરમાં દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં થતી નાણાકીય છેતરપિંડી અંગેના સત્તાવાર આંકડા સંસદ માં રજૂ કર્યા છે.
- આ આંકડા અનુસાર, છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષોમાં નોંધાયેલા કેસોમાં મહારાષ્ટ્ર અને દિલ્હી પછી હરિયાણા સમગ્ર દેશમાં ત્રીજા ક્રમે આવ્યું છે.
નાણાકીય છેતરપિંડી એટલે શું?
- નાણાકીય છેતરપિંડી એટલે ગેરકાયદેસર રીતે બીજાના નાણાં કે મિલકત હડપ કરવા માટે કરવામાં આવતી ઠગાઈ, ચાલાકી કે બિનઅધિકૃત વ્યવહારો.
- ગુનેગારો બેંકિંગ સિસ્ટમ, ડિજિટલ પેમેન્ટ, UPI, ક્રેડિટ કાર્ડ, ડેબિટ કાર્ડ અને ખોટી લોન એપ્લિકેશન્સ દ્વારા આ પ્રકારની છેતરપિંડી આચરે છે.
નાણાકીય છેતરપિંડીના કેસો અંગેના મુખ્ય તારણો
- નાણાકીય વર્ષ 2023-24 થી 2025-26 ના સમયગાળા દરમિયાન હરિયાણા માં કુલ 84,378 કેસ નોંધાયા હતા, જેમાં ₹1,336.40 કરોડ ની રકમની છેતરપિંડી થઈ હતી.
- દેશભરમાં સૌથી વધુ ₹1.20 લાખ કરોડ નું નુકસાન મહારાષ્ટ્ર માં નોંધાયું હતું, જ્યારે દિલ્હી બીજા, તમિલનાડુ ચોથા અને ઉત્તર પ્રદેશ પાંચમા નંબરે રહ્યું હતું.
- I4C મની રિસ્ટોરેશન મોડ્યુલ ની મદદથી હરિયાણા એ 38% કેસોમાં ચોરાયેલા નાણાં પાછા અપાવ્યા છે, જે 8% ની રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણું સારું પ્રદર્શન છે.
- ઈન્ડિયન સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) અને નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ સાયબર છેતરપિંડીના કેસો ઉકેલવામાં અને નાણાં રિકવર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
- હરિયાણા એ સમન્વય પોર્ટલ પર 97% કેસોનો ઉકેલ લાવ્યો છે અને ₹1 લાખ થી વધુની રકમની સાયબર છેતરપિંડી માટે ઈ-ઝીરો એફઆઈઆર ની સુવિધા પણ શરૂ કરી છે.
મહત્વ
- આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં મજબૂત સાયબર પોલીસિંગ, ઝડપી ફરિયાદ નોંધણી અને સુરક્ષિત ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ ઊભી કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
- ફસાયેલા નાણાં ઝડપથી પાછા મળે અને પોલીસ કડક કાર્યવાહી કરે તો જ સામાન્ય નાગરિકોનો ડિજિટલ બેંકિંગ અને નાણાકીય સમાવેશન પર વિશ્વાસ વધશે.