ઇ-જાગૃતિ પ્લેટફોર્મ

ઇ-જાગૃતિ પ્લેટફોર્મ

#GS-2 #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #ઇ-ગવર્નન્સ #अर्थતંત્ર #માળખાકીય સુવિધા #ગ્રાહક અધિકારો

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ દ્વારા શરૂ કરાયેલ ઇ-જાગૃતિ પ્લેટફોર્મને તાજેતરમાં નેશનલ અવોર્ડ્સ ફોર ઇ-ગવર્નન્સ 2026 માં પ્રતિષ્ઠિત સિલ્વર અવોર્ડ મળ્યો છે.

ઇ-જાગૃતિ પ્લેટફોર્મ વિશે

  • ઇ-જાગૃતિ એ એક અત્યાધુનિક અને કાગળ વગરનું ડિજિટલ પોર્ટલ છે જે દેશભરમાં ગ્રાહક અદાલતોની ન્યાય પ્રક્રિયાને આધુનિક બનાવે છે.
  • આ પ્લેટફોર્મ જૂની કાગળની ઝંઝટ દૂર કરીને તમામ કેસોને ઓનલાઈન વર્ચ્યુઅલ વાતાવરણમાં ખસેડે છે.
  • આ મહત્વપૂર્ણ ડિજિટલ પહેલ ભારત સરકારના ગ્રાહક બાબતો, અન્ન અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય અંતર્ગત આવતા ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ દ્વારા બનાવવામાં આવી છે.
  • આ પોર્ટલ સત્તાવાર રીતે ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ શરૂ થયું હતું.
  • આ પ્લેટફોર્મનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહક આયોગોમાં પડેલા લાખો જૂના કેસોનો ઝડપથી નિકાલ લાવવાનો અને સસ્તી તેમજ ઝડપી ન્યાય પ્રક્રિયા પૂરી પાડવાનો છે.
  • તેનાથી ન્યાય મેળવવો ખૂબ સરળ બને છે અને ભારતનો કોઈપણ નાગરિક કે બિનનિવાસી ભારતીય (NRI) દુનિયાના કોઈપણ ખૂણેથી વેપારીઓ સામે અવાજ اٹھાવી શકે છે.

પ્લેટફોર્મની મુખ્ય વિશેષતાઓ

  • આ ડિજિટલ સિસ્ટમ અગાઉની ચાર જૂની સોફ્ટવેર પ્રણાલીઓને જોડીને એક જ ક્લાઉડ આધારિત પ્લેટફોર્મ બનાવે છે.
  • આ પોર્ટલ OCMS, e-Daakhil, NCDRC CMS અને CONFONET નામના ચારેય મોટા જૂના સોફ્ટવેરને એક જ જગ્યાએ ભેગા કરે છે.
  • તેમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ચેટબોટ, બોલીને ટાઈપ કરવાની સુવિધા અને વકીલો તથા ન્યાયાધીશો માટે ટ્રેકિંગ ડેશબોર્ડ જેવી આધુનિક ટેકનોલોજી છે.
  • આ પ્લેટફોર્મમાં વિદેશમાં રહેતા બિનનિવાસી ભારતીયો (NRIs) માટે ખાસ ખાતા બનાવવાની સગવડ છે.
  • થોડા જ સમયમાં આ સિસ્ટમમાં ૩,૩૧૨ બિનનિવાસી ભારતીયો (NRIs) નોંધાયા છે, જેમાં અમેરિકા, બ્રિટન, યુએઈ અને કેનેડા ના લોકોએ કેસ દાખલ કર્યા છે.
  • ઓનલાઈન ફી ભરવા માટે ભારત કોષ, પેગવ (PayGov) અને એસબીઆઈ ઇ-પે (SBI ePay) જેવી સુરક્ષિત સરકારી બેન્કિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે.
  • અદાલતી કાર્યવાહી માટે વિડિયો કોન્ફરન્સિંગને મુખ્ય ધોરણ બનાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં ઓનલાઈન દસ્તાવેજોની આપ-લે થાય છે.
  • આ વર્ચ્યુઅલ વ્યવસ્થા રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક તકરાર નિવારણ આયોગ (NCDRC) અને ૩૫ રાજ્ય આયોગો સાથે જોડાયેલી છે.
  • એક ઓટોમેટિક એલર્ટ સિસ્ટમ દ્વારા કેસની પળેપળની માહિતી માટે અંદાજે ૨૦ લાખ એસએમએસ અને ૩૭ લાખ થી વધુ ઈમેઈલ મોકલવામાં આવ્યા છે.