ડૉ. એમ.એસ. સ્વામીનાથન પર્યાવરણ સંરક્ષણ એવોર્ડ 2026
#GS-3 #પર્યાવરણ #ટકાઉ વિકાસ #જૈવવિવિધતા #અર્થતંત્ર #કૃષિ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરમાં ચેન્નઈ ખાતે યોજાયેલા એક કાર્યક્રમમાં પી. પેચિયામ્મલ અને ગોવિંદમ્મલ નામની બે મહિલા કાર્યકરોને ડૉ. એમ.એસ. સ્વામીનાથન પર્યાવરણ સંરક્ષણ એવોર્ડ 2026 આપવામાં આવ્યો છે.
એવોર્ડ વિશે માહિતી
- ડૉ. એમ.એસ. સ્વામીનાથન પર્યાવરણ સંરક્ષણ એવોર્ડ એ પર્યાવરણ સાચવવા, દરિયામાંથી પ્લાસ્ટિક કાઢવા, જૈવવિવિધતા જાળવવા અને કુદરતી ખેતી કરતા સ્થાનિક લોકો અને સંસ્થાઓને અપાતું રાષ્ટ્રીય સન્માન છે.
- આ એવોર્ડ એમ.એસ. સ્વામીનાથન રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (MSSRF), કેવિનકેર પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અને રોટરી ક્લબ ઓફ મદ્રાસ ઈસ્ટ દ્વારા સંયુક્ત રીતે આપવામાં આવે છે.
- કુદરતી પર્યાવરણ સાચવતા, દરિયાઈ પ્રદૂષણ ઘટાડતા અને વિકાસ સાથે પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવતા સ્થાનિક આગેવાનોને પ્રોત્સાહન આપવાનો આ એવોર્ડનો મુખ્ય હેતુ છે.
એવોર્ડ મેળવવાની પાત્રતા
- ભારતભરમાં કામ કરતા નાના ખેડૂતો, માછીમારો, સ્થાનિક સામાજિક કાર્યકરો અને બિન-સરકારી સંસ્થાઓ (NGO) આ એવોર્ડ મેળવવા માટે અરજી કરી શકે છે.
- અરજી કરનારે દરિયાઈ કચરાનો નિકાલ, જૈવિક ખેતી, બિયારણ સાચવવું કે પર્યાવરણ સુધારણા જેવા ક્ષેત્રોમાં નક્કર અને માપી શકાય તેવું કામ કરેલું હોવું જોઈએ.
એવોર્ડની મુખ્ય વિશેષતાઓ
- આ એવોર્ડ હવામાન બદલાવ અને આજીવિકાની મુશ્કેલીઓ છતાં પર્યાવરણ બચાવતા નાના ખેડૂતો અને માછીમાર મહિલાઓ જેવા અનામી નાયકોને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
- તેમાં દરિયાઈ સફાઈથી લઈને ખેતીમાં પાણી બચાવવા અને FPO બનાવવા જેવી જમીન તથા દરિયાઈ બંને ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.
- આ પહેલમાં MSSRFનું વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શન, કેવિનકેરનું CSR ફંડ અને રોટરી ક્લબનું સામાજિક નેટવર્ક એકસાથે જોડાયેલું છે.
- તે ડૉ. એમ.એસ. સ્વામીનાથનના શાશ્વત ક્રાંતિ (Evergreen Revolution) ના વિચારોને આગળ ધપાવે છે, જે કુદરત સાચવીને ખેતીનું ઉત્પાદન વધારવા પર ભાર મૂકે છે.
- આ એવોર્ડ ગ્રામીણ સમાજને ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠન (FPO) જેવા જૂથો બનાવીને આવક વધારવા અને કુદરતી સંપત્તિ સાચવવા પ્રેરણા આપે છે.
એવોર્ડ વિજેતાઓનું યોગદાન
- તમિલનાડુના રામનાથપુરમના પી. પેચિયામ્મલ દરિયાઈ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે કામ કરે છે અને તેમણે દરિયાકિનારે ફેંકી દેવાયેલી જૂની માછીમારી ઝાળીઓ દૂર કરવાનું નેતૃત્વ કર્યું છે.
- દરિયામાંથી જૂની ઝાળીઓ કાઢવાના કારણે પરવાળા (કોરલ રીફ), કાચબા અને માછલીઓ તેમાં ફસાતા બચી ગયા છે.
- તમિલનાડુના વિલુપ્પુરમના ગોવિંદમ્મલે જૈવિક ખેતી, જમીનની સુધારણા અને કુદરતી ખેતી પદ્ધતિઓનો પ્રચાર કર્યો છે.
- તેમણે ખેડૂત ઉત્પાદક કંપનીઓ (FPC) ને મજબૂત બનાવી છે જેથી નાના ખેડૂતોને પોતાના પાકના સારા ભાવ મળી શકે.