એક સિંગડાવાળા ગેંડા માટે ડીએનએ આધારિત ઇન્ડેક્સિંગ સિસ્ટમ
#જીએસ-૩ #પર્યાવરણ #વન્યજીવ #જૈવવિવિધતા #ટકાઉ વિકાસ #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરમાં Standing Committee of the National Board for Wildlife (SC-NBWL) દ્વારા એક મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી આ સમિતિના વડા છે. તેમણે એક સિંગડાવાળા ગેંડા માટે DNA-based indexing system શરૂ કરવાની મંજૂરી આપી છે.
એક સિંગડાવાળા ગેંડા વિશે
- એક સિંગડાવાળા ગેંડાને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં Rhinoceros unicornis કહે છે. જીવિત હોય તેવા તમામ ગેંડાઓમાં આ સૌથી મોટો પ્રકાર છે.
- આ પ્રાણીને એક મોટું સિંગડું અને જાડી ચામડી હોય છે. તે ભારતીય ઉપખંડની નદીઓ આસપાસના મેદાનોમાં રહે છે.
રહેઠાણ અને ફેલાવો
- આ પ્રાણીઓને ભીના ઘાસના મેદાનો, નદીની ખીણો અને કાદવ વાળી જગ્યાઓ ગમે છે. તે મુખ્યત્વે Indo-Gangetic અને Brahmaputra plains માં જોવા મળે છે.
- આખી દુનિયામાં અત્યારે આશરે 4,000 ગેંડા છે. તેમાંથી મોટાભાગના ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં અને નેપાળના Terai grasslands માં રહે છે.
- અસમના Kaziranga National Park માં દુનિયાના કુલ ગેંડાના 70% કરતાં વધુ ગેંડા સુરક્ષિત રહે છે.
સંરક્ષણની સ્થિતિ
- આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા IUCN Red List મુજબ આ પ્રાણી Vulnerable વર્ગમાં આવે છે.
- આ ગેંડાઓને બચાવવાની કહાણી એશિયાની સૌથી સફળ વન્યજીવ સંરક્ષણ ગાથા છે. વીસમી સદીની શરૂઆતમાં શિકાર અને ખેતીના કારણે આ ગેંડા ઘટીને ફક્ત 200 individuals જેટલા જ બચ્યા હતા.
શારીરિક રચના અને ખાસિયતો
- તેમની ચામડી રાખોડી-ભૂખરા રંગની હોય છે અને લોખંડના કવચ જેવી દેખાય છે. તેમની ગરદન અને ખભા પર ચામડીની ઊંડી ગડીઓ હોય છે.
- ચામડી પર નાના ઉપસેલા દાણા હોય છે. ચામડીની આ ગડીઓમાં લોહીની નસો હોય છે જે ઉનાળામાં શરીરને ઠંડુ રાખવામાં મદદ કરે છે.
- મોટા થયેલા ગેંડાનું વજન 4,000 to 6,000 lbs (૧,૮૦૦ થી ૨,૭૦૦ કિલો) સુધી હોય છે. તેમની ઊંચાઈ 6.5 feet અને લંબાઈ 10 to 12.5 feet સુધી હોય છે.
એક સિંગડું અને હોઠની રચના
- આફ્રિકાના ગેંડાને બે સિંગડા હોય છે, જ્યારે ભારતીય ગેંડાને માત્ર single black horn હોય છે. આ સિંગડાની લંબાઈ 8 to 25 inches હોય છે.
- આ સિંગડું માત્ર keratin fibers નું બનેલું હોય છે અને તેની અંદર કોઈ હાડકું હોતું નથી.
- તેમને આગળનો હોઠ સહેજ હચી શકાય તેવો લચીલો હોય છે. આ હોઠની મદદથી તેઓ ઊંચું ઘાસ અને ઝાડના પાંદડા સરળતાથી તોડી શકે છે.
ખોરાક, સામાજિક જીવન અને વર્તણૂક
- તેઓ માત્ર વનસ્પતિ અને ઘાસ ખાય છે. તેમના ખોરાકમાં મોટું ઘાસ, પાણીની વનસ્પતિઓ, ફળો અને કુમળી ડાળીઓ સામેલ છે.
- ગેંડાઓ સામાન્ય રીતે એકલા રહેવાનું પસંદ કરે છે. તેઓ પોતાની હદ નક્કી કરે છે અને કોઈની સાથે લડાઈ કરતા નથી.
- એકલા રહેવા છતાં, ગરમીથી બચવા અને કીડાઓથી રક્ષણ મેળવવા માટે ઘણા ગેંડા કાદવ વાળા પાણીમાં કે ઘાસના મેદાનોમાં શાંતિથી ભેગા થાય છે.