ભારતમાં પહેલીવાર જોવા મળ્યો ઘાતક PaBV-4 બર્ડ વાયરસ
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #બાયોટેકનોલોજી #પર્યાવરણ #વન્યજીવન #GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતમાં પહેલીવાર વૈજ્ઞાનિકોએ પાંજરામાં રખાતા પક્ષીઓમાં ફેલાતા parrot bornavirus 4 (PaBV-4) વાયરસની ઓળખ કરી છે.
PaBV-4 બર્ડ વાયરસ વિશે
- Parrot bornavirus 4 (PaBV-4) એ ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાતો સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ RNA વાયરસ છે. તે Orthobornavirus alphapsittaciforme પ્રજાતિનો છે.
- આ વાયરસ પક્ષીઓમાં Proventricular Dilatation Disease (PDD) રોગ ફેલાવે છે. આ પોપટની પ્રજાતિના પક્ષીઓ માટે એક જીવલેણ બીમારી છે.
કયા વિસ્તારોમાં જોવા મળ્યો?
- વૈશ્વિક સ્તરે આ વાયરસ અગાઉ ઉત્તર અમેરિકા, દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, ઇઝરાયેલ અને યુરોપમાં જોવા મળ્યો છે.
- ભારતમાં આ વાયરસ મુખ્યત્વે પક્ષીઘરો ધરાવતા ત્રણ રાજ્યો આસામ, કર્ણાટક (બેંગલુરુ) અને પશ્ચિમ બંગાળ (કોલકાતા)માં જોવા મળ્યો છે.
વાયરસનો ઇતિહાસ
- પક્ષીઓમાં જોવા મળતા બોર્નાવાયરસ અને PDD રોગ વચ્ચેનો સંબંધ વૈશ્વિક સ્તરે વર્ષ 2008માં પહેલીવાર શોધાયો હતો.
- આ શોધ પહેલાં, 1970ના દાયકાના અંતથી આ ઘાતક બીમારીને સામાન્ય રીતે Macaw Wasting Disease તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી.
- જુલાઈ 2026માં થયેલા એક સંશોધનમાં ભારતીય ઉપખંડમાં આ વાયરસની હાજરીની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
મુખ્ય લક્ષણો અને લાક્ષણિકતાઓ
- આ વાયરસ પક્ષીના કોષોને સીધું નુકસાન પહોંચાડવાને બદલે તેના શરીરમાં સોજો લાવીને ચેતાતંત્રને નુકસાન કરે છે.
- ઘણા સંક્રમિત પક્ષીઓ સ્વસ્થ દેખાય છે પરંતુ તેઓ અંદરખાને વાયરસ ફેલાવતા રહે છે. આનાથી આખા પક્ષીઘરમાં ચેપ ફેલાય છે.
- આ વાયરસ દૂષિત ખોરાક, પાણી, લાળ અને મળ દ્વારા ફેલાય છે. તે પક્ષીઓ દ્વારા તેમના ઇંડામાં પણ ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે.
- જીવંત પક્ષીઓમાં RT-PCR ટેસ્ટ દ્વારા અને મૃત પક્ષીઓમાં મગજ તેમજ પાચનતંત્રના ટીશ્યુની તપાસ કરીને આ વાયરસ શોધી શકાય છે.
વાયરસની અસરો
- આ વાયરસ પક્ષીના પાચનતંત્રની નસોને નુકસાન કરે છે. આનાથી પેટ મોટું થાય છે, ખોરાક પચતો નથી અને છેવટે પક્ષી મૃત્યુ પામે છે.
- અંદરખાને ફેલાતો આ ચેપ પક્ષી સંવર્ધન કાર્યક્રમો માટે મોટો ખતરો છે. તે લુપ્ત થતી પોપટની પ્રજાતિઓની વસ્તી ઘટાડી શકે છે.