12મી સદીના વીરગલ્લુ શિલાલેખની શોધથી હોયસલ રાજા વિષ્ણુવર્ધનના મૃત્યુની તારીખ પરથી પડદો ઊંચકાયો
#GS-1 #સંસ્કૃતિ #કલા અને સ્થાપત્ય #વારસો #ઈતિહાસ #મધ્યકાલીન ભારત #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #વીરગલ્લુ #હોયસલ રાજવંશ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કર્ણાટકના નીરાગુંડા ગામમાંથી જૂની કન્નડ લિપિવાળો 12મી સદીનો વીરગલ્લુ (વીર શિલા) મળી આવ્યો છે.
- હોયસલ સમયના લક્ષ્મી નારાયણ સ્વામી મંદિરનું સમારકામ ચાલતું હતું ત્યારે આ પથ્થર મળ્યો હતો.
- આ શોધથી હોયસલ રાજા વિષ્ણુવર્ધનનું મૃત્યુ ક્યારે થયું હતું તે અંગેનો જૂનો વિવાદ ઉકેલાઈ શકે છે.
શિલાલેખની વિગતો
- શિલાલેખમાં લખ્યું છે કે મરવ્વે નામની મહિલાએ તેના પતિ બોપ્પાની યાદમાં આ વીરગલ્લુ બનાવ્યો હતો.
- બોપ્પા હોયસલ સેનામાં સૈનિક હતા અને બંકાપુરા ખાતે રાજા વિષ્ણુવર્ધનના અવસાન પછી તરત જ શહીદ થયા હતા.
- આમાં તારીખ દુરમથી સંવત્સરના પોષ માસની અગિયારસ, વર્ષ 1064 લખી છે, જે ઈસવીસન 11 ડિસેમ્બર 1141 સાથે મેળ ખાય છે.
- જો આ તારીખ સાચી ઠરશે, તો 1149 CE કે 1152 CE અંગે ચાલતો જૂનો ઇતિહાસકારોનો વિવાદ પૂરો થઈ જશે.
વીરગલ્લુ (વીર શિલાઓ) વિશે
- પોતાના રાજા, ગામ કે ગાયોનું રક્ષણ કરતા જે લોકો શહીદ થતા, તેમની યાદમાં આવા સ્મારક પથ્થરો મૂકવામાં આવતા.
- મોટાભાગના વીરગલ્લુમાં ત્રણ ભાગ હોય છે: યુદ્ધનું દ્રશ્ય, સ્વર્ગારોહણ અને મોક્ષ માટે ભગવાનની પૂજા.
- આ શિલાઓ ગરુડ પરંપરા દર્શાવે છે, જેમાં ખાસ અંગરક્ષકો રાજાના મૃત્યુ પછી પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દેતા હતા.
રાજા વિષ્ણુવર્ધન
- તેમનું મૂળ નામ બિટ્ટી દેવ હતું અને તેઓ હોયસલ રાજવંશના સૌથી મહાન રાજાઓમાંથી એક હતા.
- તેમણે 1116 CEમાં તલકાડના યુદ્ધમાં ચોલ રાજાઓને હરાવીને દક્ષિણ ભારતમાં પોતાનો પ્રભાવ જમાવ્યો હતો.
- તેમણે ચોલો સામેની 1116 CEની જીતની ખુશીમાં 1117 CEમાં બેલુર ખાતે પ્રસિદ્ધ ચેન્નાકેશવ મંદિર બનાવ્યું હતું, જેને પહેલા વિજય નારાયણ મંદિર કહેવાતું.
- સંત રામાણુજાચાર્યના પ્રભાવ હેઠળ તેમણે શ્રીવૈષ્ણવ સંપ્રદાય અપનાવ્યો હતો, પણ તેમણે જૈન અને શૈવ ધર્મને પણ પૂરો ટેકો આપ્યો હતો.
હોયસલ સામ્રાજ્ય વિશે
- આ સામ્રાજ્યે 11મીથી 14મી સદી દરમિયાન આજના કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશના વિસ્તારો પર રાજ કર્યું હતું.
- તેમની પહેલી રાજધાની બેલુર હતી અને પછીથી તેમણે હલેબિડુ અથવા દ્વારસમુદ્રને રાજધાની બનાવી હતી.
- હોયસલ મંદિરો વેસર શૈલીમાં બનેલા છે, જેમાં તારા આકારનો નકશો, ઊંચા જગતી પ્લેટફોર્મ અને પથ્થર પર બારીક કોતરણી જોવા મળે છે.
- યુનેસ્કોએ 2023માં બેલુર, હલેબિડુ અને સોમનાથપુરાના હોયસલ મંદિરોને વિશ્વ વારસા સ્થળનો દરજ્જો આપ્યો હતો.