દિલ્હી હાઇકોર્ટે 'ભૂલી જવાનો અધિકાર' સ્વીકાર્યો
#જીએસ-2 #ભારતીય રાજવ્ય અને બંધારણ #બંધારણ #મૂળભૂત અધિકારો #ચુકાદાઓ અને કેસો #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #ભૂલી જવાનો અધિકાર #ગોપનીયતાનો અધિકાર
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- દિલ્હી હાઇકોર્ટે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ મળેલા ગોપનીયતાના અધિકાર ના એક ભાગ તરીકે 'ભૂલી જવાનો અધિકાર' (RTBF) ને માન્યતા આપી છે.
ભૂલી જવાના અધિકારની મુખ્ય વિગતો
- આ અધિકાર વ્યક્તિઓને ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પરથી પોતાની અંગત માહિતી હટાવવાની અરજી કરવાની છૂટ આપે છે, જ્યારે તે માહિતી જૂની કે બિનજરૂરી બની જાય અથવા ગોપનીયતાનો ભંગ કરતી હોય.
- આ અધિકારને સૌથી પહેલા કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ ઓફ ધ યુરોપિયન યુનિયન (CJEU) દ્વારા 2014ના ગૂગલ સ્પેન કેસ માં સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો, જેમાં જણાવાયું કે સર્ચ ઇ્જિનોએ બિનજરૂરી ડેટા હટાવી દેવો જોઈએ.
- કોર્ટે જણાવ્યું કે RTBF નાગરિકોને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરથી પોતાની અંગત માહિતી હટાવવાની માંગ કરવાની સત્તા આપે છે, જ્યારે તે માહિતી હવે જનહિતમાં ન હોય.
- કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતમાં આ અંગે કોઈ ચોક્કસ કાયદો ન હોવા છતાં, બંધારણીય અદાલતો પાસે આ અધિકારને માન્યતા આપવાની અને લાગુ કરવાની સત્તા છે.
- કોર્ટે સત્તાવાળાઓ, ગૂગલ જેવા સર્ચ ઇ્જિન અને કાનૂની ડેટાબેઝને વ્યક્તિગત ઓળખ છુપાવવા અને નામ-આધારિત સર્ચ સુવિધા બંધ કરવા આદેશ આપ્યો છે, અને જણાવ્યું કે આ હટાવવાના આદેશો વૈશ્વિક સ્તરે લાગુ થશે.
- ન્યાય પ્રક્રિયા પારદર્શક હોવી જોઈએ, પરંતુ કોર્ટે કહ્યું કે કોઈપણ સામાન્ય નાગરિકનું નામ કોમર્શિયલ સર્ચ ઇ્જિન પર કાયમી ધોરણે શોધવા યોગ્ય કી તરીકે કામ કરવું જરૂરી નથી.
- ખુલ્લો ન્યાય પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરે છે, પરંતુ કોઈ વ્યક્તિના અંગત સંઘર્ષોને કાયમ માટે ઉજાગર કરતો નથી.
- જે વ્યક્તિઓ નિર્દોષ છૂટે છે, કેસમાંથી મુક્ત થાય છે અથવા સમાધાન કરે છે, તેમને ઓનલાઇન સાચી માહિતી દર્શાવવાનો અધિકાર છે.
- કોર્ટે કહ્યું કે સાર્વજનિક ચુકાદાઓમાં વ્યક્તિગત નામો છુપાવી શકાય છે, પરંતુ કાનૂની તર્ક અને ચુકાદા સુરક્ષિત રાખવા જરૂરી છે.
અપવાદો
- ભૂલી જવાનો અધિકાર સંપૂર્ણ નથી, અને મહિલાઓ કે બાળકો વિરુદ્ધના ગુનાઓ અથવા સરકારી કર્મચારીઓ અને જનપ્રતિનિધિઓ દ્વારા વિશ્વાસઘાત જેવા ગંભીર કેસોમાં આ રાહત નકારી શકાય છે.