આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક પરવાળાના ખડકોની ekosystem
#GS-3 #પર્યાવરણ #આબોહવા પરિવર્તન #જૈવવિવિધતા #પ્રિલિમ્સ માટે મહત્વપૂર્ણ તથ્યો
મુખ્ય મુદ્દા
- એક અભ્યાસ મુજબ દુનિયાના અંદાજે 1,66,000 ચોરસ કિલોમીટર પરવાળાના ખડકો આબોહવા સામે ટકી રહેવા સક્ષમ છે.
- કેન્યામાં સ્થાનિક પ્રયાસોથી માત્ર એક જ વર્ષમાં પરવાળાનું પ્રમાણ 27% થી વધીને 40% થઈ ગયું.
- અગાઉ IPCC એ 1.5°C તાપમાન વધારા પર 70 થી 90 ટકા પરવાળા નાશ પામવાની સંભાવના વ્યક્ત કરી હતી.
- યુનાઇટેડ નાશન્સ સમર્થિત GCRMN ના અહેવાલ મુજબ 2009 થી 2018 વચ્ચે દુનિયાના 14% પરવાળા નાશ પામ્યા હતા.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- તાજેતરમાં મોમ્બાસા (કેન્યા) ખાતે યોજાયેલી ઓસન કોન્ફરન્સમાં રજૂ થયેલા એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ક્લાયમેટ ચેન્જ છતાં કેન્યાના દરિયાકાંઠાના પરવાળાના ખડકો ટકી રહ્યા છે.
- સતત 2024માં બ્લીચિંગ થવા છતાં, કેન્યાના આ પ્રદેશમાં પરવાળાનું પ્રમાણ એક જ વર્ષમાં 27% થી વધીને 40% થઈ ગયું છે.
અભ્યાસના મુખ્ય તારણો
- અંદાજે 1,66,000 ચોરસ કિલોમીટર એટલે કે દુનિયાના લગભગ ત્રીજા ભાગના પરવાળાના ખડકો આબોહવા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે સક્ષમ છે.
- આ નવા પરિણામો IPCC ના અગાઉના અંદાજોને ખોટા સાબિત કરે છે, જેમાં 1.5°C તાપમાન વધારા પર 70 થી 90 ટકા અને 2°C તાપમાન પર 99 ટકા સુધી પરવાળા નાશ પામવાની વાત કહેવાઈ હતી.
- જો પૂરતું રક્ષણ આપવામાં આવે તો પરવાળાના ખડકો મોટા પ્રમાણમાં બચી શકે તેવી નવી આશા જાગી છે.
- કેન્યામાં સ્થાનિક સ્તરે નિયંત્રિત માછીમારી, પેટ્રોલિંગ, મેંગ્રોવ વાવેતર અને કચરાના યોગ્ય સંચાલનને કારણે પરવાળાની રક્ષા થઈ શકી છે.
- આ ખડકો કુદરતી રીતે ઠંડા દરિયાઈ વાતાવરણ, ગરમી સામે લડવાની આનુવંશિક ક્ષમતા અને તણાવ પછી ઝડપથી સાજા થવાની તાકાતને કારણે ટકી રહે છે.
- ઉચ્ચ કક્ષાની મેપિંગ તકનીક દ્વારા અગાઉના અભ્યાસ કરતા ત્રણ ગણા વધુ સ્થિતિસ્થાપક પરવાળાના ખડકો શોધી કાઢવામાં આવ્યા છે, જે મુખ્યત્વે ઓસ્ટ્રેલિયા, ઇન્ડોનેશિયા, ફિલિપાઇન્સ, ક્યુબા અને બહામાસમાં છે.
કોરલ બ્લીચિંગ એટલે શું?
- જ્યારે તાપમાન, પ્રકાશ કે પ્રદૂષણના દબાણને કારણે પરવાળા તેની સાથે રહેતી ઝુક્સેન્થેલે નામની શેવાળ ગુમાવી દે છે અને સફેદ થઈ જાય છે, ત્યારે તેને કોરલ બ્લીચિંગ કહે છે.
- આનું મુખ્ય કારણ ક્લાયમેટ ચેન્જ છે જેનાથી સમુદ્રનું તાપમાન વધે છે અને પરવાળા તથા શેવાળનો સંબંધ તૂટી જાય છે.
- આ સિવાય ઠંડા પાણીનું દબાણ, પ્રદૂષણ, વધુ પડતો સૂર્યપ્રકાશ અને ઓછી ઓટને કારણે પણ બ્લીચિંગ થઈ શકે છે.
- શેવાળ નીકળી જવાથી પરવાળા તેનો મુખ્ય ખોરાક ગુમાવે છે, નબળા પડે છે અને બીમારીનો ભોગ બને છે.
- જો તણાવ થોડા સમય માટે જ હોય અને સંજોગો સુધરે તો શેવાળ પાછી આવી શકે છે અને પરવાળા જીવિત રહી શકે છે.
- 2005ની કેરેબિયન ઘટના અને 2010ની ફ્લોરિડા કીઝની ઠંડીની ઘટના બતાવે છે કે પર્યાવરણમાં મોટા ફેરફારો કેવી રીતે નુકસાન કરે છે.
- સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સમર્થિત GCRMN ના 2021 ના અવાહે જણાવ્યુ હતું કે 2009 થી 2018 દરમિયાન દુનિયાના 14% પરવાળા નાશ પામ્યા છે.
- વૈશ્વિક સ્તરે ઇન્ટરનેશનલ કોરલ રીફ ઇનિશિયેટિવ અને GCRMN જેવી સંસ્થાઓ કામ કરે છે.
- ભારતમાં INCOIS ની કોરલ બ્લીચિંગ એલર્ટ સિસ્ટમ, કૃત્રિમ રીફ અને પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) દ્વારા રક્ષણ અપાય છે.