કેરળમાં મગજ ખાનાર અમીબાનો વધતો પ્રકોપ

#જીએસ-૨ #સ્વાસ્થ્ય #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #ગુજરાત

શા માટે ચર્ચામાં છે?

કેરળમાં એમીબિક મેનિન્ગોએન્સેફાલાઇટીસ ના કેસો અચાનક વધી ગયા છે, જે મગજનો એક દુર્લભ અને ખતરનાક ચેપ છે.
દૂષિત પાણીમાં રહેતા આ મુક્ત-જીવી અમીબાના કારણે આ ચેપ ફેલાય છે, અને ૨૦૨૬ ની શરૂઆતમાં કેરળમાં ઘણા લોકોના મોત થયા છે.
ભારતમાં ૧૯૭૧ માં પહેલો કેસ નોંધાયા પછી ૨૦૨૩ સુધી માત્ર બે ડઝન જેટલા જ કેસો નોંધાયા હતા, તેથી હાલનો આ વધારો ખૂબ જ અસામાન્ય છે.

એમીબિક મેનિન્ગોએન્સેફાલાઇટીસ માં મુખ્યત્વે *નેગ્લેરિયા ફાઉલેરી* (મગજ ખાનાર અમીબા) દ્વારા થતી પ્રાયમરી અમીબિક મેનિન્ગોએન્સેફાલાઇટીસ (PAM) અને *એકેન્થામીબા* દ્વારા થતી ગ્રેન્યુલોમેટોસ અમીબિક એન્સેફાલાઇટીસ (GAE) નો સમાવેશ થાય છે.
દૂષિત પાણી નાક દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશે ત્યારે આ બંને પ્રકારના ચેપ મગજ સુધી પહોંચે છે.

પહેલાના સમયમાં મોટાભાગના કેસો પ્રાયમરી અમીબિક મેનિન્ગોએન્સેફાલાઇટીસ (PAM) ના હતા, પરંતુ હવે *એકેન્થામીબા* ને કારણે ગ્રેન્યુલોમેટોસ અમીબિક એન્સેફાલાઇટીસ (GAE) નું પ્રમાણ વધી ગયું છે.
આ નવો મુખ્ય પ્રકાર *એકેન્થામીબા* સાથે જોડાયેલો છે, જે પાણીના સ્ત્રોતો, માટી અને ધૂળમાં જોવા મળે છે.
ગરમ આબોહવા, ખરાબ પાણીની ગુણવત્તા, કોલિફોર્મ બેક્ટેરિયાનું પ્રમાણ અને વનસ્પતિવાળા જળાશયો અમીબાને વધવામાં મદદ કરે છે.
કેરળ માં વસ્તી વધારે હોવાને કારણે પાણીના સ્ત્રોતો ગંદા થાય છે, અને ઘણા ઘરોમાં ખુલ્લા કુવાઓ પાસે જ શોચાલયના ખાડા હોય છે જે પાણીને વધુ બગાડે છે.

જે પાણીમાં કોલિફોર્મ બેક્ટેરિયાની સંખ્યા વધારે હોય ત્યાં *એકેન્થામીબા* સરળતાથી જીવી શકે છે કારણ કે તે *ઇ. કોલાઈ* જેવા બેક્ટેરિયાને ખોરાક તરીકે ખાય છે.
આરોગ્યની દ્રષ્ટિએ નબળા અથવા વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ આ ચેપનો ભોગ સૌથી વધુ બને છે.

તરણ કે ન્હાતી વખતે ગંદુ પાણી નાક દ્વારા જાય ત્યારે ચેપ લાગે છે, પરંતુ આ રોગ એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિમાં કે પીવાના પાણી દ્વારા ફેલાતો નથી.
શરૂઆતમાં તાવ, માથાનો દુખાવો અને ઊલટી જેવી તકલીફ થાય છે, અને સારવાર ન મળે તો થોડા જ દિવસોમાં આંચકી, બેભાન થવું અને મૃત્યુ થઈ શકે છે.

૨૦૨૪ માં, કેરળ સ્વાસ્થ્ય વિભાગ એ આ રોગની સારવાર માટે એક ખાસ સારવાર પદ્ધતિ અને સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) બનાવી છે.
આવું કરનાર કેરળ ભારતનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે, જેના કારણે રોગની સમયસર ઓળખ થાય છે અને દર્દીઓનો જીવ બચવાની શક્યતા વધી જાય છે.