બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અને ભારતની સંરક્ષણ નિકાસ
#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #સંરક્ષણ #વર્તમાન પ્રવાહો #આંતરરાષ્ટ્રીય
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ઇન્ડોનેશિયાએ દરિયાકાંઠાની સુરક્ષા માટે બે મિસાઇલ બેટરી ખરીદવા BrahMos Aerospace સાથે $200 million નો કરાર કર્યો છે.
- આ કરાર દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ભારતની સંરક્ષણ નિકાસને એક નવો વેગ આપશે.
બ્રહ્મોસ મિસાઇલ વિશે
- BrahMos મધ્યમ અંતરની સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ છે જે Fire and Forget એટલે કે 'દાગો અને ભૂલી જાઓ' ના સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે.
- આ મિસાઇલ Mach 2.8 ની ઝડપે હવામાં ઉડે છે, જે તેને દુનિયાની સૌથી ઝડપી ક્રૂઝ મિસાઇલ બનાવે છે.
- વિશ્વભરમાં નિકાસ માટે ઉપલબ્ધ હોય તેવી આ એકમાત્ર સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ છે.
વિકાસ અને માલિકી
- આ મિસાઇલ બનાવવા માટે ભારત અને રશિયાએ સાથે મળીને વર્ષ 1998 માં BrahMos Aerospace નામની સંયુક્ત કંપની બનાવી હતી.
- આ કંપનીમાં ભારતની સંસ્થા DRDO પાસે 50.5% હિસ્સો છે.
- રશિયાની કંપની NPO Mashinostroyeniya પાસે આમાં 49.5% હિસ્સો છે.
- આ ભાગીદારીને કારણે રશિયા પાસે વીટો પાવર છે, તેથી અન્ય કોઈ દેશને આ મિસાઇલ વેચવા માટે રશિયાની મંજૂરી જરૂરી છે.
- આ સિસ્ટમનો મુખ્ય હેતુ દુશ્મનના મજબૂત જમીની અને દરિયાઈ લક્ષ્યોને સચોટ રીતે નષ્ટ કરવાનો છે.
- ભારતે આ મિસાઇલ મેળવવા માટે Philippines, Vietnam અને Indonesia જેવા દેશો સાથે વાટાઘાટો અથવા કરારો કર્યા છે.
મુખ્ય તકનીકી વિશેષતાઓ
- આ મિસાઇલમાં બે તબક્કાની એન્જિન સિસ્ટમ છે, જેમાં શરૂઆત માટે સોલિડ ફ્યુઅલ બૂસ્ટર અને પછી લિક્વિડ રામજેટ એન્જિન વપરાય છે.
- તેને જમીન, યુદ્ધજહાજ, સબમરીન અને Su-30MKI ફાઇટર પ્લેન એમ ચારેય જગ્યાએથી છોડી શકાય છે.
- આ મિસાઇલ દરિયાની સપાટીથી માત્ર 5 metres જેટલી નીચી ઊંચાઈએ ઉડી શકે છે, જેથી દુશ્મનનું રડાર તેને પકડી શકતું નથી.
- તે પોતાના સાથે 200 kg નું વિસ્ફોટક હથિયાર લઈ જઈ શકે છે અને તેની સ્પીડ તેને ભારે વિનાશક ક્ષમતા આપે છે.
- MTCR ના નિયમો મુજબ નિકાસ થનારી મિસાઇલની રેન્જ 290 km સુધી મર્યાદિત રખાઈ છે, જ્યારે ભારત પોતાના માટે 450 km થી વધુ રેન્જ વાળી મિસાઇલ વાપરે છે.
- આ મિસાઇલને ખાસ સીલબંધ Transport Launch Canister માં રાખવામાં આવે છે, જેથી તેની જાળવણી સરળ બને છે અને તે લાંબો સમય સુરક્ષિત રહે છે.