ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીની જન્મજયંતિ અને તેમનો રાષ્ટ્રીય વારસો
#જીએસ-1 #ઈતિહાસ #આધુનિક ભારત #સ્વતંત્રતા સંગ્રામ #મહત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓ #સંસ્કૃતિ
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- વડાપ્રધાન અને ઉપરાષ્ટ્રપતિએ 6ઠ્ઠી જુલાઈ ના રોજ ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી ની જન્મજયંતિ પર તેમને આદરતાંજલિ આપી હતી.
- દેશના નેતાઓએ તેમની 125મી જન્મજયંતિ પર રાષ્ટ્રીય એકતા, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે આપેલા યોગદાનને યાદ કર્યું હતું.
પ્રારંભિક જીવન અને શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ
- ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી નો જન્મ 6 જુલાઈ 1901 ના રોજ કોલકાતા માં થયો હતો.
- તેમના પિતા સર આશુતોષ મુખર્જી કોલકાતા હાઈકોર્ટ ના જાણીતા જજ અને મહાન શિક્ષણશાસ્ત્રી હતા.
- તેમણે કોલકાતા યુનિવર્સિટી માંથી ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કર્યું અને 1923 માં ફેલો તરીકે ચૂંટાયા.
- તેમણે 1924 માં વકીલાત શરૂ કરી અને 1927 માં લંડનની લિંકન્સ ઇન માંથી બેરિસ્ટરની પદવી મેળવી.
- માત્ર 33 વર્ષની ઉંમરે 1934 માં તેઓ કોલકાતા યુનિવર્સિટી ના સૌથી નાની વયના વાઇસ ચાન્સેલર બન્યા.
- વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે તેમણે બંગાળમાં માતૃભાષામાં શિક્ષણ આપવાના કામને ખૂબ પ્રોત્સાહન આપ્યું.
- તેમણે ઇંગ્લેન્ડમાં યોજાયેલી બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની યુનિવર્સિટી પરિષદ માં કોલકાતા યુનિવર્સિટી નું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
- તેમણે 1922 માં બંગ વાણી સામયિક અને 1940 ના દાયકામાં ધ નેશનલિસ્ટ અખબાર શરૂ કર્યું હતું.
રાજકીય કારકિર્દી અને યોગદાન
- તેઓ 1920 ના દાયકામાં ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ માં જોડાયા અને 1929 માં બંગાળ ધારાસભામાં ચૂંટાયા.
- પાછળથી વિચારધારાના મતભેદોને કારણે તેમણે કોંગ્રેસ પક્ષમાંથી રાજીનામું આપી દીધું.
- તેમણે 1937 થી 1941 દરમિયાન બંગાળ વિધાનસભામાં વિપક્ષના નેતા તરીકે કામ કર્યું.
- તેમણે 1941 થી 1942 સુધી એ. કે. ફઝલુલ હક ની સરકારમાં બંગાળના નાણાં પ્રધાન તરીકે સેવા આપી હતી.
- તેઓ હિન્દુ મહાસભા માં જોડાયા અને 1943 થી 1946 સુધી તેના પ્રમુખ રહ્યા.
- બિન-હિન્દુઓને સભ્યપદ આપવાનો પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર્ય થતાં તેમણે 1948 માં હિન્દુ મહાસભા છોડી દીધી.
- તેમણે 1951 માં ભારતીય જનસંઘ ની સ્થાપના કરી અને તેના પ્રથમ રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ બન્યા.
- આ જ સંસ્થા સમય જતાં આજના ભારતીય જનતા પાર્ટી તરીકે વિકસી છે.
સ્વતંત્રતા સંગ્રામ અને બંગાળના દુષ્કાળમાં ભૂમિકા
- અંગ્રેજોના અત્યાચાર અને હિંદ છોડો આંદોલન ના વિરોધમાં તેમણે 1942 માં બંગાળના નાણાં મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપ્યું.
- તેમણે પોતાના પુસ્તક એ ફેઝ ઓફ ધ ઇન્ડિયન સ્ટ્રગલ માં અંગ્રેજ શાસનની આકરી ટીકા કરી હતી.
- 1943 ના ભયાનક બંગાળના દુષ્કાળ વખતે તેમણે રામકૃષ્ણ મિશન સાથે મળીને રાહત કાર્યો ચલાવ્યા.
- તેમણે 1946 માં અખંડ બંગાળના પ્રસ્તાવનો વિરોધ કરીને પશ્ચિમ બંગાળ ને ભારત સાથે રાખવામાં સફળતા મેળવી.
- બંધારણ સભા ના સભ્ય તરીકે તેમણે લઘુમતીઓના અધિકારો અને ભાષા નીતિ પર મહત્વના સૂચનો આપ્યા.
આઝાદી પછીની ભૂમિકા અને ઔદ્યોગિક દ્રષ્ટિકોણ
- આઝાદી પછી વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ ના મંત્રીમંડળમાં તેઓ દેશના પ્રથમ ઉદ્યોગ અને પુરવઠા મંત્રી બન્યા.
- તેમણે દેશમાં ચિત્તરંજન લોકોમોટિવ ફેક્ટરી ની સ્થાપનામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી.
- તેમણે સિંદરી ખાતર કારખાનું અને હિન્દુસ્તાન ફર્ટિલાઇઝર કોર્પોરેશન શરૂ કરવામાં મોટો ફાળો આપ્યો.
- લિયાકત નેહરુ સમજૂતી ના વિરોધમાં તેમણે 1950 માં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાંથી રાજીનામું આપી દીધું.
- તેમનું માનવું હતું કે આ કરાર પૂર્વ પાકિસ્તાન માં રહેતા હિન્દુઓની સુરક્ષા કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હતો.
કલમ 370 નો વિરોધ અને કાશ્મીર સત્યાગ્રહ
- તેમણે જમ્મુ અને કાશ્મીરને કલમ 370 હેઠળ મળેલા વિશેષ દરજ્જાનો આકરો વિરોધ કર્યો હતો.
- તેમણે એક દેશમાં બે વિધાન, બે પ્રધાન અને બે નિશાન નહીં ચાલે નો નારો આપ્યો હતો.
- આ નારાનો અર્થ હતો કે એક જ દેશમાં બે બંધારણ, બે વડાપ્રધાન અને બે રાષ્ટ્રધ્વજ ન હોઈ શકે.
- આ નિયમોના વિરોધમાં તેઓ મે 1953 માં પરમિટ વગર જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પ્રવેશ્યા.
- સરકારે તેમની ધરપકડ કરી અને 23 જૂન 1953 ના રોજ કસ્ટડીમાં તેમનું ભેદી સંજોગોમાં અવસાન થયું.
વારસો
- સંસદમાં તેમના ધારદાર ભાષણોને કારણે તેમને ધી લાયન ઓફ પાર્લામેન્ટ કહેવામાં આવતા હતા.
- રાષ્ટ્રીય એકતા અને દેશના ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે તેમનું યોગદાન આજે પણ યાદ કરવામાં આવે છે.