ગ્રીન ફાઇનાન્સિંગને વેગ આપવા ગ્રીન ડિપોઝિટ પર CRR ઘટાડવા બેંકોની માંગ
#GS-3 #અર્થતંત્ર #બેંકિંગ #નાણાકીય નીતિ #પર્યાવરણ #હવામાન પરિવર્તન #ગ્રીન ડિપોઝિટ
મુખ્ય મુદ્દા
- જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ ગ્રીન ફાઇનાન્સિંગ વધારવા ગ્રીન ડિપોઝિટ પર CRR માં 100 બેસિસ પોઇન્ટ્સ (1%) સુધીનો ઘટાડો કરવા RBI ને વિનંતી કરી છે.
- વર્ષ 2025-26 માં ગ્રીન ડિપોઝિટ દ્વારા માત્ર રૂ. 4,000-5,000 કરોડ જ એકત્ર થઈ શક્યા હતા, જે જરૂરિયાત સામે ઘણા ઓછા છે.
- NITI Aayog ના રિપોર્ટ મુજબ ભારતને તેના net-zero લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે કુલ USD 22.7 ટ્રિલિયન ના રોકાણની જરૂર છે.
- RBI Green Deposit Framework 2023 હેઠળ આ થાપણો ફક્ત પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, કચરા વ્યવસ્થાપન અને ઊર્જા કાર્યક્ષમતા જેવા ક્ષેત્રોમાં જ વાપરી શકાય છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ દેશને net-zero અર્થતંત્ર તરફ લઈ જવા માટે ગ્રીન ડિપોઝિટ પર CRR ઘટાડવા RBI પાસે રજૂઆત કરી છે.
- બેંકોએ ગ્રીન ડિપોઝિટ પર CRR માં પ્રારંભિક 100 બેસિસ પોઇન્ટ્સ (1%) સુધીનો ઘટાડો માગ્યો છે.
- આ અનામત મર્યાદા ઘટવાથી પર્યાવરણ અનુકૂળ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ધિરાણ આપવું સસ્તું અને સરળ બનશે.
- વર્ષ 2025-26 માં ગ્રીન ડિપોઝિટ દ્વારા માત્ર રૂ. 4,000-5,000 કરોડ જ એકઠા થઈ શક્યા હતા, જે ભારતના આબોહવા લક્ષ્યો સામે ખૂબ ઓછા છે.
- NITI Aayog ના રિપોર્ટ 'Scenario towards Viksit Bharat & Net Zero - Financing Needs' મુજબ ભારતને net-zero લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા કુલ USD 22.7 ટ્રિલિયના રોકાણની જરૂર છે.
- CRR ઘટવાથી ફંડિંગ ખર્ચ ઘટશે અને નાણાં મુક્ત થશે, જેથી greenwashing અટકાવવા માટે ચાલતી તપાસનો ખર્ચ બેંકો સરભર કરી શકશે.
ગ્રીન ડિપોઝિટ માળખું
- ગ્રીન ડિપોઝિટ એ બેંકો અથવા NBFC જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા નિશ્ચિત મુદત માટે સ્વીકારવામાં આવતી વ્યાજ આપતી થાપણ છે.
- આ ડિપોઝિટ દ્વારા એકત્ર થયેલી રકમ ફક્ત માન્યતા પ્રાપ્ત પર્યાવરણીય પ્રોજેક્ટ્સમાં જ રોકી શકાય છે.
- RBI Green Deposit Framework 2023 હેઠળ આ રકમ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, કચરા વ્યવસ્થાપન, સ્વચ્છ પરિવહન, આબોહવા અનુકૂલન અને ઊર્જા કાર્યક્ષમતા જેવા ક્ષેત્રો માટે વાપરી શકાય છે.
- ગ્રીન ડિપોઝિટ એ ગ્રીન બોન્ડ્સ કરતાં અલગ છે, કારણ કે ગ્રીન બોન્ડ્સ એ શેરબજારમાં ફંડ એકઠું કરવા માટે બહાર પાડવામાં આવતા ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ છે.
રોકડ અનામત પ્રમાણ (CRR)
- CRR એ બેંકની Net Demand and Time Liabilities (NDTL) નો એવો ટકાવારી હિસ્સો છે જેને RBI પાસે રોકડ સ્વરૂપે અનામત રાખવો પડે છે.
- CRR મર્યાદા હેઠળ RBI પાસે રાખેલા નાણાં પર બેંકોને કોઈ વ્યાજ મળતું નથી.
- ઊંચો CRR બજારમાંથી લિક્વિડિટી ઘટાડીને લોન આપવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે, જ્યારે ઓછો CRR નાણાં મુક્ત કરીને ધિરાણ વધારે છે.
આગળનો માર્ગ
- ભારતે પોતાના climate finance taxonomy ને ઝડપથી આખરી ઓપ આપવો પડશે જેથી લીલા રોકાણ માટે સ્પષ્ટ નિયમો બનાવી શકાય.
- એક સુમેળભર્યું નિયામકીય વાતાવરણ ઊભું કરવાથી બેંકો અને NBFC પરનો બોજ ઘટશે અને વિદેશી મૂડી આકર્ષવામાં મદદ મળશે.