અસ્ત્ર Mk 1 હવામાંથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #સંરક્ષણ #GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #આંતરરાષ્ટ્રીય #અસ્ત્ર મિસાઇલ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

જકાર્તામાં યોજાયેલી દ્વિપક્ષીય બેઠક દરમિયાન ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે એક મોટો સંરક્ષણ કરાર થયો છે.
આ કરાર હેઠળ ભારત ઇન્ડોનેશિયાને પોતાના દેશમાં બનેલી Astra Mk 1 મિસાઇલ આપશે.

Astra Mk 1 એ હવામાંથી હવામાં પ્રહાર કરનારી એક આધુનિક મિસાઇલ છે, જે ગમે તેવા ખરાબ વાતાવરણમાં પણ કામ કરી શકે છે.
આ એક Beyond-Visual-Range Air-to-Air Missile (BVRAAM) છે. એટલે કે પાયલોટ નજરે ન દેખાતા દુશ્મનના વિમાનને પણ ઘણી દૂરથી તોડી પાડી શકે છે.
આ મિસાઇલને Defence Research and Development Organisation (DRDO) એ બનાવી છે અને Bharat Dynamics Limited (BDL) તેનું ઉત્પાદન કરે છે.
આ મિસાઇલ અતિ ઝડપી અને ચપળ સુપરસોનિક વિમાનોને પણ હવામાં જ નષ્ટ કરી નાખે છે. તેનાથી દુશ્મન નજીક આવીને લડાઈ કરી શકતો નથી.
આ મિસાઇલ બનાવવાનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય ફાઇટર પાયલોટોને આકાશમાં લાંબી રેન્જની સુરક્ષા અને તાકાત આપવાનો છે.

આ મિસાઇલની ઝડપ ખૂબ જ વધારે છે. તે અવાજ કરતાં સાડા ચાર ગણી એટલે કે Mach 4.5 ની ઝડપે ઉડી શકે છે.
તે દરિયાની સપાટીથી લઈને આકાશમાં 20 km ની ઊંચાઈ સુધી કામ કરી શકે છે.
આ મિસાઇલની મૂળ આવૃત્તિ (Mk 1) ની પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા 80 km થી 110 km સુધીની છે.
તેમાં ધુમાડો ન છોડતું સોલિડ-ફ્યુઅલ રોકેટ એન્જિન વપરાયું છે. આના કારણે મિસાઇલ છોડ્યા પછી કોઈ ધુમાડો દેખાતો નથી અને આપણું ફાઇટર જેટ દુશ્મનની નજરે ચડતું નથી.
હાલમાં આ મિસાઇલ Sukhoi Su-30 MKI ફાઇટર જેટમાં વપરાય છે. હવે તેને ભારતના પોતાના LCA Tejas Mk 1A અને ફ્રાન્સના Rafale જેટમાં પણ ફિટ કરવાની કામગીરી ચાલી રહી છે.

મિસાઇલ છૂટ્યા પછીના પહેલા તબક્કામાં તે તેના કમ્પ્યુટરમાં પહેલેથી ફીડ કરેલા ડેટાના આધારે આગળ વધે છે.
બીજા તબક્કામાં ફાઇટર જેટ સતત રેડિયો સિગ્નલ દ્વારા મિસાઇલને દુશ્મનના વિમાનના લોકેશનની માહિતી મોકલતું રહે છે.
છેલ્લા તબક્કામાં મિસાઇલમાં લગાવેલું પોતાનું Radio Frequency (RF) seeker ચાલુ થાય છે અને તે જાતે જ દુશ્મનનો પીછો કરે છે.
આ ખાસ સીકરના કારણે દુશ્મનની જામિંગ સિસ્ટમ પણ મિસાઇલને ભટકાવી શકતી નથી.

આ શ્રેણીની બીજી મિસાઇલ Astra Mk 2 ની રેન્જ 200 km જેટલી વધારે છે. તેમાં ખાસ ડ્યુઅલ-પલ્સ એન્જિન છે જે છેલ્લી ઘડીએ ફરી ચાલુ થઈને દુશ્મનને ભાગવાનો મોકો આપતું નથી.
આ શ્રેણીની સૌથી લાંબી રેન્જવાળી મિસાઇલ Astra Mk 3 છે, જેને Gandiva પણ કહેવાય છે. DRDO હાલમાં તેના પર કામ કરી રહ્યું છે.
આ મિસાઇલમાં Solid Fuel Ducted Ramjet (SFDR) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થશે, જેનાથી તે 350 km થી પણ વધુ દૂર રહેલા દુશ્મનને મારી શકશે.