અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો મહત્વનો નિર્ણય: તમામ ધર્મો માટે લગ્નની લઘુત્તમ ઉંમર એકસમાન રહેશે

#GS-2 #ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા અને બંધારણ #ન્યાયતંત્ર #GS-1 #ભારતીય સમાજ #મહિલાઓ #સામાજિક ન્યાય #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય

શા માટે ચર્ચામાં છે?

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે કે PCMA, 2006 હેઠળ નક્કી કરાયેલી લગ્નની લઘુત્તમ ઉંમર દેશના તમામ નાગરિકોને એકસમાન રીતે લાગુ પડે છે, પછી ભલે તેમનો ધર્મ ગમે તે હોય.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાળકોના રક્ષણ માટે બનેલા સરકારી કાયદાઓ સામે શરિયત નિયમો સહિતના કોઈપણ પર્સનલ લો એટલે કે વ્યક્તિગત કાયદાઓ ચાલી શકે નહીં.

PCMA, 2006 મુજબ, લગ્ન માટે કાયદેસરની લઘુત્તમ ઉંમર છોકરીઓ માટે 18 વર્ષ અને છોકરાઓ માટે 21 વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી છે.
આ ઉંમર કરતાં નાની ઉંમરે કરેલા લગ્ન ગેરકાયદેસર ગણાય છે. સગીર વ્યક્તિ પુખ્ત વયની થયા પછી 2 વર્ષની અંદર આવા લગ્નને રદબાતલ જાહેર કરાવી શકે છે.
કોર્ટે નોંધ્યું કે PCMA, 2006 અને POCSO Act, 2012 એ લોકોના સ્વાસ્થ્ય અને વૈજ્ઞાનિક સમજણ પર આધારિત કલ્યાણકારી કાયદા છે, તેથી તે બધા માટે સમાન છે.

હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું કે મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળ યૌવનારંભ પછી લગ્નની મંજૂરી આપતો નિયમ, PCMA, 2006 અને POCSO Act, 2012 ના કડક નિયમોને નબળા પાડી શકે નહીં.
જો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરે લગ્નની મંજૂરી આપવામાં આવે, તો તે POCSO Act, 2012 સાથે સીધો વિવાદ ઊભો કરે છે કારણ કે આ કાયદો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની તમામ વ્યક્તિઓને બાળક ગણે છે અને તેમની સાથેના શારીરિક સંબંધોને ગુનો માને છે.
આ ચુકાદો આપતી વખતે કોર્ટે કેરળ હાઈકોર્ટના Moidutty Musliyar v. Sub Inspector, Vadakkencherry Police Station (2024) કેસના ચુકાદા પર ભરોસો મૂક્યો, જેમાં પણ બાળ સુરક્ષા કાયદાને સર્વોપરી ગણાવ્યો હતો.

આ ચુકાદો ખૂબ મહત્વનો છે કારણ કે તે ધાર્મિક પર્સનલ લો કરતાં બાળકોની સુરક્ષા, સન્માન અને કાયદાકીય અધિકારોને વધુ મહત્વ આપે છે.
આ નિર્ણયથી દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા એટલે કે Uniform Civil Code (UCC), જાતીય ન્યાય અને પર્સનલ લો અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચાને નવું બળ મળશે.
હાલમાં દેશની અલગ-અલગ હાઈકોર્ટો આ બાબતે જુદા-જુદા મંતવ્યો ધરાવે છે, જેના લીધે કાયદાકીય મૂંઝવણ ઊભી થઈ છે.
આ વિવાદનો અંત લાવવા માટે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે Supreme Court તરફથી હજુ સુધી કોઈ અંતિમ ચુકાદો આવ્યો નથી.
આ સિવાય, લગ્નની ઉંમરમાં સુધારો કરવા માટે લાવવામાં આવેલું Prohibition of Child Marriage (Amendment) Bill, 2021 પણ 17મી લોકસભાનું વિસર્જન થતાં રદ થઈ ગયું છે.