એડમિરલ સ્વામિનાથને ભારતીય નૌસેનાના નવા વડા તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો
#GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #સંરક્ષણ #ભારતીય નૌસેના
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- એડમિરલ કૃષ્ણ સ્વામિનાથને તાજેતરમાં ભારતીય નૌસેનાના 27મા વડા (Chief of the Naval Staff) તરીકે પોતાનો કાર્યભાર સંભાળી લીધો છે.
- નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા એક ખાસ કાર્યક્રમમાં તેમણે એડમિરલ દિનેશ કુમાર ત્રિપાઠીની જગ્યા લીધી છે. આ બદલાવ 1 જૂન 2026ના રોજ થયો હતો.
એડમિરલ કૃષ્ણ સ્વામિનાથન વિશે
- તેઓ ભારતીય સેનાના ખૂબ જ સન્માનિત અધિકારી છે. આ પદ મેળવતા પહેલા તેઓ વેસ્ટર્ન નેવલ કમાન્ડના ફ્લેગ ઓફિસર કમાન્ડિંગ-ઇન-ચીફ તરીકે સેવા આપતા હતા.
- તેમની ઉત્કૃષ્ટ સેવાઓ માટે તેમને પરમ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ, અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વિશિષ્ટ સેવા મેડલ મળેલા છે.
- તેઓ નૌસેનામાં આધુનિક ટેકનોલોજી લાવવાના મોટા હિમાયતી છે. તેઓ સેનામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ઝડપથી વધારવા માંગે છે.
- તેમણે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર (IOR) માં દરિયાઈ લૂંટારુઓ સામેની લડાઈ અને સુરક્ષા કામગીરીનું સફળતાપૂર્વક નેતૃત્વ કર્યું છે.
- તેઓ ભારતમાં જ યુદ્ધજહાજો અને સબમરીન બનાવવા માટે નૌસેનાના આત્મનિર્ભરતા એટલે કે આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાનને આગળ ધપાવી રહ્યા છે.
ચીફ ઓફ ધ નેવલ સ્ટાફની ભૂમિકા
- ચીફ ઓફ ધ નેવલ સ્ટાફ (CNS) એ ભારતીય નૌસેનાના વડા અને સૌથી વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારી હોય છે.
- નૌસેનાના વડા ફોર-સ્ટાર એડમિરલ રેન્ક ધરાવે છે. તેઓ સમગ્ર સેનાના સંચાલન, વહીવટ અને યુદ્ધ માટેની તૈયારીઓ પર નજર રાખે છે.
- તેઓ સીધા સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળ કામ કરે છે અને દરિયાઈ સુરક્ષા અને રણનીતિ અંગે ભારત સરકારને સલાહ આપે છે.
- તેઓ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ કમિટીના સભ્ય પણ છે. તેઓ આર્મી અને એરફોર્સના વડાઓ સાથે મળીને દેશની સુરક્ષા માટે સંયુક્ત આયોજન કરે છે.
ભારતીય નૌસેનાનું માળખું
- નૌસેનાનું કામકાજ ઝડપથી અને વ્યવસ્થિત થાય તે માટે તેનું સંગઠન એક પિરામિડ જેવું સ્પષ્ટ માળખું ધરાવે છે.
- આ માળખામાં સૌથી ઉપર ચીફ ઓફ ધ નેવલ સ્ટાફ (CNS) હોય છે, જેઓ સંરક્ષણ મંત્રાલય અને ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) ને રિપોર્ટ કરે છે.
- સમગ્ર નૌસેનાને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવી છે, જેનું નેતૃત્વ થ્રી-સ્ટાર વાઇસ એડમિરલ કરે છે.
- વેસ્ટર્ન નેવલ કમાન્ડનું મુખ્ય મથક મુંબઈ ખાતે આવેલું છે, જે અરબી સમુદ્ર અને પાકિસ્તાન સરહદની રક્ષા કરે છે.
- ઇસ્ટર્ન નેવલ કમાન્ડનું મુખ્ય મથક વિશાખાપટ્ટનમમાં છે, જે બંગાળની ખાડી અને મલક્કાની ખાડીમાં ચીનની હિલચાલ પર નજર રાખે છે.
- સધર્ન નેવલ કમાન્ડનું મુખ્ય મથક કોચીમાં આવેલું છે, જે મુખ્યત્વે તાલીમ આપવાનું કામ કરે છે.
ભારતીય નૌસેનાના મુખ્ય કાર્યો
- નૌસેનાનું સૈન્ય કાર્ય દુશ્મનોને રોકવાનું અને એર ડિફેન્સ તેમજ સબમરીન વિરોધી ઓપરેશન દ્વારા ભારતના દરિયાઈ સરહદોનું રક્ષણ કરવાનું છે.
- તેનું રાજદ્વારી કાર્ય ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં અન્ય દેશો સાથે સંયુક્ત યુદ્ધ અભ્યાસ અને મુલાકાતો દ્વારા સંબંધો મજબૂત કરવાનું છે.
- તેનું કાયદાકીય કાર્ય દરિયાઈ કાયદાનું પાલન કરાવવાનું છે, જેમાં દરિયાઈ લૂંટારુઓ, સ્મગલિંગ અને ડ્રગ્સની હેરાફેરી અટકાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
- તેનું માનવતાવાદી કાર્ય (HADR) કુદરતી આફતો વખતે લોકોને બચાવવા, શોધખોળ કરવી અને તબીબી મદદ પહોંચાડવાનું છે.