પ્રાણસ ફ્યુઝન: ભારતનું પ્રથમ ખાનગી ફ્યુઝન રિએક્ટર પ્રણિક અને પ્રજ્ઞા ટોકામાક

પ્રાણસ ફ્યુઝન: ભારતનું પ્રથમ ખાનગી ફ્યુઝન રિએક્ટર પ્રણિક અને પ્રજ્ઞા ટોકામાક

#GS-3 #સાયન્સ અને ટેકનોલોજી #ઊર્જા #પ્રાણસ ફ્યુઝન #પ્રણિક રિએક્ટર #પ્રજ્ઞા ટોકામાક

મુખ્ય મુદ્દા

  • બેંગલુરુની Pranos Fusion કંપની વર્ષ 2024 માં શરૂ થઈ હતી અને તે ભારતનું પ્રથમ ખાનગી ફ્યુઝન રિએક્ટર PRANIK બનાવી રહી છે.
  • કંપની PRAGYA પ્રોટોટાઇપ પર કામ કર્યા પછી 2027 સુધીમાં PRANIK ની ફાઇનલ ડિઝાઇન તૈયાર કરી લેશે.
  • આ PRANIK રિએક્ટર ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્લાઝ્માને 100 મિલિયન ડિગ્રી સેલ્સિયસ થી વધુ તાપમાને ગરમ કરશે.
  • આ સિસ્ટમમાં MAGGA ચુંબકનો ઉપયોગ થાય છે, જે 20 Tesla જેટલું શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • બેંગલુરુના સ્ટાર્ટઅપ Pranos Fusion એ જાહેરાત કરી છે કે તે 2027 સુધીમાં PRANIK ની ડિઝાઇન પૂરી કરી લેશે.
  • PRANIK એ ભારતનું પ્રથમ ખાનગી રીતે વિકસાવાયેલું ફ્યુઝન રિએક્ટર બનશે.
  • આ પહેલાં તેમણે પ્લાઝ્મા સંશોધન માટે PRAGYA નામનું નાનું ટોકામાક મશીન તૈયાર કર્યું છે.

પ્રાણસ ફ્યુઝન વિશે

  • Pranos Fusion એ ભારતની પહેલી ખાનગી ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન ઊર્જા કંપની છે.
  • આ કંપની ખાસ પ્રકારના ચુંબક અને સોફ્ટવેરની મદદથી નાના ફ્યુઝન રિએક્ટર બનાવવાનું કામ કરે છે.
  • આ કંપનીની સ્થાપના 2024 માં થઈ હતી અને તેનું મુખ્ય કાર્યાલય બેંગલુરુ ખાતે આવેલું છે.
  • Shaurya Kaushal આ કંપનીના CEO છે અને Roshan George COO તરીકે સેવા આપે છે.
  • કંપનીનો મુખ્ય હેતુ ભારતમાં દેશી ટેકનોલોજીથી ફ્યુઝન વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનો છે.
  • તે ઓછી કિંમતના રિએક્ટર બનાવીને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર સતત વીજળી આપવા માંગે છે.

મુખ્ય ટેકનોલોજી અને વિશેષતાઓ

  • PRAGYA એ એક પ્રાયોગિક ટોકામાક છે, જે પ્લાઝ્મા નિયંત્રણ અને સામગ્રીના પરીક્ષણ માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
  • PRANIK એ આ કંપનીનું મુખ્ય વ્યાપારી રિએક્ટર છે, જેની ડિઝાઈન 2027 સુધીમાં તૈયાર થઈ જશે.
  • આ PRANIK રિએક્ટર પ્લાઝ્માને 100 મિલિયન ડિગ્રી સેલ્સિયસ કરતાં વધુ તાપમાને ગરમ કરીને ઉર્જા બનાવશે.
  • કંપની MAGGA નામના સુપરકંડક્ટિંગ ચુંબકનો ઉપયોગ કરે છે, જે 20 Tesla જેટલું મજબૂત ચુંબકીય ક્ષેત્ર આપે છે.
  • આ શક્તિશાળી ચુંબકોના કારણે રિએક્ટરનું કદ ખૂબ નાનું રહે છે અને ખર્ચ પણ ઘણો ઘટી જાય છે.
  • કંપનીએ JENGA નામનું ખાસ સોફ્ટવેર બનાવ્યું છે, જે સરકારી પરીક્ષણ પહેલાં જ કમ્પ્યુટર પર પ્લાઝ્માના વર્તનને ચકાસી લે છે.
  • આ ટેકનોલોજીમાં યુરેનિયમને બદલે હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ થતો હોવાથી અકસ્માત કે કિરણોત્સર્ગનો કોઈ ભય રહેતો નથી.

મહત્વ

  • આ પ્રોજેક્ટથી ભારત ક્ષેત્રે ખાનગી રોકાણ વધશે અને દેશની પોતાની ટેકનોલોજી મજબૂત બનશે.
  • ફ્યુઝન ઊર્જાથી ભારતને સ્વચ્છ અને સતત વીજળી મળશે, જેથી દેશની ઊર્જા સુરક્ષા વધુ મજબૂત થશે.