અસંગઠિત અને ગીગ કામદારો માટે રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા બોર્ડ
#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #સારી શાસન વ્યવસ્થા #અર્થવ્યવસ્થા #રોજગાર #શ્રમ #સામાજિક સુરક્ષા
મુખ્ય મુદ્દા
- શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા હેઠળ અસંગઠિત કામદારો અને ગીગ એન્ડ પ્લેટફોર્મ કામદારો માટે રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા બોર્ડ ની રચના કરી છે.
- આ સર્વોચ્ચ કાયદાકીય બોર્ડના અધ્યક્ષ કેન્દ્રીય શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી છે.
- અસંગઠિત કામદારોના કલ્યાણની સમીક્ષા કરવા માટે બોર્ડે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી 3 વખત મળવું જરૂરી છે.
- ભારતના વધતા ગીગ કામદારોને સુરક્ષા આપવા માટે આ બોર્ડ સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020 ની કલમ 6 હેઠળ કામ કરે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા હેઠળ અસંગઠિત કામદારો અને ગીગ એન્ડ પ્લેટફોર્મ કામદારો માટે રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા બોર્ડ ની રચના કરી છે.
રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા બોર્ડ વિશે
- આ એક કાયદાકીય સર્વોચ્ચ બોર્ડ છે જે ભારતના અસંગઠિત અને પ્લેટફોર્મ આધારિત કામદારો માટે સ્વાસ્થ્ય, અપંગતા, અકસ્માત અને પેન્શન જેવી કલ્યાણકારી યોજનાઓ બનાવવાનું અને તપાસવાનું કામ કરે છે.
- આ બોર્ડની રચના સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020 ની કલમ 6 હેઠળ કરવામાં આવી છે.
- આનો મુખ્ય હેતુ ભારતની મોટી અસંગઠિત મજૂર શક્તિ અને ઝડપથી વધી રહેલા ગીગ અર્થતંત્ર માટે સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડવાનો છે.
- આ બોર્ડના અધ્યક્ષ કેન્દ્રીય શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી છે.
- આમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના અધિકારીઓ, EPFO અને ESIC જેવી સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ તથા ડિજિટલ કંપનીઓના લોકો સામેલ છે.
- આમાં કામદાર યુનિયનો, ગીગ કામદાર સંગઠનો અને સામાજિક સંસ્થાઓના સભ્યો પણ બેસે છે.
- બોર્ડે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી 3 વખત બેઠક યોજવી ફરજિયાત છે.
બોર્ડના મુખ્ય કાર્યો
- બોર્ડ અસંગઠિત અને ગીગ કામદારો માટે જીવન વીમા, અપંગતા સહાય, અકસ્માત વીમા, સ્વાસ્થ્ય, પ્રસૂતિ લાભ અને વૃદ્ધાવસ્થાની પેન્શન યોજનાઓની ભલામણ કરે છે.
- તે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા હેઠળ નીતિઓ લાગુ કરવા અને કાયદાકીય પ્રશ્નો ઉકેલવા માટે કેન્દ્ર સરકારને સલાહ આપે છે.
- સભ્યો કેન્દ્ર સરકારની સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓ કેટલી અસરકારક છે અને કામદારોને તેનો કેટલો લાભ મળે છે તેની સમીક્ષા કરે છે.
- બોર્ડ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા જાળવવામાં આવતા કામદાર નોંધણી ડેટાબેઝ, e-Shram લિંકેજ અને ડિજિટલ રેકોર્ડની ચકાસણી કરે છે.
- તે સરકારી અનુદાન અને કંપનીઓના ફંડ સહિત સામાજિક સુરક્ષા ફંડ માં થતા ખર્ચ અને ફાળવણીની દેખરેખ રાખે છે.