ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રીઓએ સક્રિય રીતે બનતા બ્લુ સ્ટ્રેગ્લર સ્ટારની શોધ કરી

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અંતરિક્ષ #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #બ્લુ સ્ટ્રેગ્લર સ્ટાર #ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

**ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ (IIA)** ના ભારતીય ખગોળશાસ્ત્રીઓએ **TIC 327546480** નામના દ્વિ-તારા મંડળમાં એક નવો **બ્લુ સ્ટ્રેગ્લર સ્ટાર (BSS)** બનતો શોધ્યો છે.

**બ્લુ સ્ટ્રેગ્લર સ્ટાર (BSS)** એ જૂના તારાના ઝૂમખામાં જોવા મળતો એક ખૂબ જ ગરમ, તેજસ્વી, વાદળી અને મોટો તારો છે.
સામાન્ય નિયમ મુજબ આવા મોટા તારાઓનું બળતણ ક્યારનુંય પૂરું થઈ જવું જોઈતું હતું, પરંતુ આ તારાઓ પોતાના આસપાસના તારાઓ કરતાં વધુ યુવાન દેખાય છે.

વર્ષ **1953** માં **એલન સેન્ડેજ** નામના વૈજ્ઞાનિકે **M3** નામના તારા મંડળમાં આવા તારા પહેલી વાર જોયા હતા, જેમાં જૂના તારાને નવું હાઇડ્રોજન બળતણ મળતાં તે ફરી યુવાન બની જાય છે.
દ્વિ-તારા સિસ્ટમમાં જ્યારે એક મોટો તારો પોતાની ગુરુત્વાકર્ષણ સીમા એટલે કે **રોશ લોબ (Roche lobe)** બહાર ફેલાય છે, ત્યારે તેનો ગેસ બીજા નાના તારા પર પડે છે અને તે નાનો તારો ગરમ અને તેજસ્વી **BSS** બની જાય છે.
ઘીચ તારા મંડળમાં બે તારા એકબીજા સાથે સીધા અથડાઈને અથવા ભેગા થઈને પણ એક નવો ઊર્જાસભર તારો બનાવી શકે છે.

એક જ સમયે બનેલા હોવા છતાં આ તારાઓ જૂના મંડળના અન્ય તારાઓ કરતાં વધુ ગરમ અને યુવાન દેખાય છે.
**TIC 327546480** સિસ્ટમમાં નાનો તારો સતત મોટા **BSS** તારા પર ગેસ મોકલે છે, જેનાથી મોટા તારાનું વજન વધી રહ્યું છે.
સાથી તારા પાસેથી ગેસ મેળવવાના કારણે આ તારાની ફરવાની ઝડપ પણ ખૂબ વધી જાય છે.
તારા પર પડતો ગેસ ખૂબ ગરમ થઈને **X-રે** કિરણો છોડે છે, જે ગેસ ટ્રાન્સફર થઈ રહ્યો હોવાની સાબિતી આપે છે.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ ગેસ ટ્રાન્સફરની પ્રક્રિયા લગભગ **5.46 અબજ વર્ષ** પહેલાં શરૂ થઈ હતી અને આજે પણ ચાલુ છે.

આ શોધ પરથી સાબિત થાય છે કે ગેસ ટ્રાન્સફરની મદદથી જૂનો તારો પણ ફરીથી યુવાન બની શકે છે.
આનાથી વૈજ્ઞાનિકોને તારાઓનું આયુષ્ય, તેમનામાં થતા ફેરફારો અને દ્વિ-તારા સિસ્ટમને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ મળશે.