ગ્રીન હાઇડ્રોજન ખરીદ કરારોમાં ભારતનું વૈશ્વિક નેતૃત્વ

ગ્રીન હાઇડ્રોજન ખરીદ કરારોમાં ભારતનું વૈશ્વિક નેતૃત્વ

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #ઊર્જા #અર્થતંત્ર #ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર #પર્યાવરણ #ટકાઉ વિકાસ #GS-2 #વર્તમાન પ્રવાહો #રાષ્ટ્રીય #આંતરરાષ્ટ્રીય

મુખ્ય મુદ્દા

  • ભારતે ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં 5.5 લાખ MTPA થી વધુના ગ્રીન હાઇડ્રોજન ખરીદ કરાર મેળવીને વિશ્વ સ્તરે પ્રથમ સ્થાન હાંસલ કર્યું છે.
  • ભારતીય પેઢીઓએ કુલ 23 કરાર દ્વારા 5,55,610 MTPA ની ક્ષમતા સુરક્ષિત કરી લીધી છે, જે દેશના 2030 ના કુલ ઉત્પાદન લક્ષ્યના 11% જેટલી થાય છે.
  • આ કરારો હેઠળના કુલ ઉત્પાદનમાંથી 70% થી વધુ હિસ્સો જાપાન, જર્મની અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવશે.
  • આ મોટા સોદાઓથી ભારતમાં ઉત્પાદન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવા માટે ₹90,000 કરોડ થી વધુનું નવું રોકાણ આવશે.
  • સ્થાનિક સ્તરે SIGHT Programme દ્વારા 11 ખાતર પ્લાન્ટ્સ માટે 6.7 lakh MTPA ગ્રીન એમોનિયા અને રિફાઇનરીઓ માટે 30,000 MTPA ગ્રીન હાઇડ્રોજન નક્કી કરાયું છે.

શા માટે ચર્ચામાં છે?

  • ભારતે ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં 5.5 લાખ MTPA થી વધુના ગ્રીન હાઇડ્રોજન ખરીદ કરારો કરીને દુનિયાભરમાં અગ્રેસર સ્થાન મેળવ્યું છે.
  • માત્ર 2026 ના વર્ષમાં જ ભારતીય કંપનીઓએ 18 નવા કરાર કર્યા છે, જે 4 લાખ MTPA થી વધુ ક્ષમતા આવરી લે છે.

ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઓફટેક એગ્રીમેન્ટ શું છે?

  • આ એક લાંબા ગાળાનો વેપારી કરાર છે, જેમાં ખરીદનાર ચોક્કસ જથ્થામાં ગ્રીન હાઇડ્રોજન અથવા તેના ઉત્પાદનો જેવા કે ગ્રીન એમોનિયા અને ગ્રીન મિથેનોલ ખરીદવાની બાંહેધરી આપે છે.
  • આવા કરારોથી ઉત્પાદકોને નિશ્ચિત ગ્રાહકો, આવકની ખાતરી અને રોકાણકારોનો ભરોસો મળે છે, જેથી નવા પ્રોજેક્ટ ઝડપથી ઊભા કરી શકાય છે.

કરારોની મુખ્ય સિદ્ધિઓ

  • ભારતીય એકમોએ અત્યાર સુધીમાં 23 મોટા કરાર કર્યા છે, જે 5,55,610 MTPA ની ક્ષમતા દર્શાવે છે અને દેશના 2030 ના લક્ષ્યનો આશરે 11% હિસ્સો પૂરો કરે છે.
  • કુલ કરારમાંથી 70% થી વધુ ઉત્પાદન નિકાસ માટે રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં જાપાન, જર્મની અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશો સાથે મોટા કરાર થયા છે.
  • આ તમામ કરારોથી દેશમાં ₹90,000 કરોડ થી વધુનું મોટું રોકાણ આવશે, જે સ્થાનિક ઉત્પાદન અને બંદરોની નિકાસ સુવિધાઓને મજબૂત બનાવશે.
  • ભારતીય કંપનીઓ સસ્તું ગ્રીન એમોનિયા અને ગ્રીન મિથેનોલ બનાવી રહી છે, જે જહાજોના બળતણ, ખાતર કારખાના અને રિફાઇનરીઓમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મદદ કરશે.
  • કેન્દ્ર સરકારના SIGHT Programme હેઠળ સ્થાનિક સ્તરે 11 ખાતર એકમો માટે 6.7 લાખ MTPA ગ્રીન એમોનિયા અને રિફાઇનરીઓ માટે 30,000 MTPA ગ્રીન હાઇડ્રોજનની ફાળવણી નક્કી કરાઈ છે.

ઊર્જા ક્ષેત્ર અને પર્યાવરણ માટે મહત્વ

  • આ પહેલ ખાતર, રિફાઇનરી, વીજ મથકો અને દરિયાઈ વાહનવ્યવહારમાં કોલસા અને તેલનો વપરાશ ઘટાડીને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ ઓછું કરશે.
  • વિદેશથી મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની આયાત ઘટશે અને ભારત દુનિયામાં ગ્રીન ઇંધણ વેચતો અગ્રણી દેશ બનશે.
  • આ પગલાંથી ભારતના 2030 સુધીમાં 5 MMTPA ગ્રીન હાઇડ્રોજન બનાવવાના લક્ષ્યાંકને બળ મળશે, સાથે સાથે પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા અને નવી રોજગારીની તકો વધશે.