નાના ખેડૂતો માટે ભારતની પ્રથમ સોઇલ કાર્બન ચુકવણી પદ્ધતિ
#GS-3 #અર્થતંત્ર #કૃષિ #પર્યાવરણ #ટકાઉ વિકાસ #હવામાન પરિવર્તન #GS-2 #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #સોઇલ કાર્બન પેમેન્ટ્સ
મુખ્ય મુદ્દા
- ભારતમાં પ્રથમ વખત નાના ખેડૂતોને જમીન કાર્બન ચુકવણી હેઠળ પંજાબ અને હરિયાણાના 2,550 થી વધુ ખેડૂતોને ₹2.9 કરોડ થી વધુ રકમ સીધી બેંકમાં ચૂકવવામાં આવી.
- આ યોજના Grow Indigo ના 'આદિ' પ્રોગ્રામ હેઠળ ચાલે છે, જેમાં 2019 થી 2022 દરમિયાન 30,000 એકર માંથી 50,000 થી વધુ કાર્બન ક્રેડિટ મળ્યા છે.
- ડાંગરની DSR પદ્ધતિ અપનાવીને ખેડૂતોએ Verra VM0042 વૈશ્વિક માનક હેઠળ સરેરાશ ₹3,000 થી ₹15,000 સુધીની વધારાની કમાણી કરી છે.
- આ કામગીરીથી 45 અબજ લીટર ભૂગર્ભ જળ બચ્યું, 2 લાખ ટન પરાળ સળગતું અટક્યું અને 1,000 ટન ઝેરી PM2.5 પ્રદૂષણ ઓછું થયું.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- ભારતના ખેતી ક્ષેત્રે કાર્બન માર્કેટમાં એક મોટું પગલું ભરાયું છે. પંજાબ અને હરિયાણાના 2,550 થી વધુ નાના ખેડૂતોના ખાતામાં ₹2.9 કરોડ થી વધુ રકમ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફરથી જમા થઈ છે.
- આ એક ડિજિટલ સિસ્ટમ છે જે જમીનમાં કાર્બન જાળવી રાખવા અને પ્રદૂષણ ઘટાડવા બદલ ખેડૂતોને આર્થિક વળતર આપે છે. પર્યાવરણ સાચવતી ખેતી કરતા નાના ખેડૂતોને આમાંથી વધારાની આવક મળે છે.
- આ યોજના Grow Indigo કંપની ચલાવે છે, જે Mahyco અને અમેરિકાની Indigo Ag નો સંયુક્ત ઉપક્રમ છે. આ કામ તેમના 'આદિ' (Aadi) પ્રોગ્રામ હેઠળ થઈ રહ્યું છે.
પૃષ્ઠભૂમિ
- આ પ્રોજેક્ટ 2019 માં શરૂ કરાયો હતો. ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ડાંગરનું પરાળ બાળવાથી થતું પ્રદૂષણ અટકાવવું અને ભૂગર્ભ જળનું સ્તર સુધારવું એ એનો મુખ્ય હેતુ હતો.
- આ પહેલી ચુકવણી 2019 થી 2022 વચ્ચે થયેલા કામ માટે છે. આમાં 30,000 એકર જમીન આવરી લેવાઈ હતી અને 50,000 થી વધુ સર્ટિફાઇડ કાર્બન ક્રેડિટ બન્યા હતા.
તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
- ખેડૂતો જૂની પદ્ધતિઓ છોડીને નવી ટેકનોલોજી અપનાવે છે. તેઓ Direct Seeded Rice (DSR), ઓછી ખેડ, લીલો પડવાશ અને પરાળ ખેતરમાં જ સાચવવાની પદ્ધતિ વાપરે છે.
- જમીનમાં કેટલો કાર્બન વધ્યો તે માપવા માટે આધુનિક સાધનો વપરાય છે. સેટેલાઇટ, ડિજિટલ ક્રોપ મોડેલ અને જમીનના સેમ્પલ ટેસ્ટિંગ દ્વારા આંકડા મેળવાય છે.
- ચકાસાયેલા કાર્બન ક્રેડિટ વૈશ્વિક માર્કેટમાં વેચવામાં આવે છે. વેચાણમાંથી મળતી ચોખ્ખી રકમના 75% પૈસા અથવા એડવાન્સ રકમ ખેડૂતોને સીધી આપી દેવાય છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- નાના ખેડૂતોને સરેરાશ ₹3,000 થી ₹15,000 સુધીની કમાણી થઈ છે. આ બતાવે છે કે નાની જમીન ધરાવતા ખેડૂતો પણ કાર્બન માર્કેટનો લાભ લઈ શકે છે.
- આ ભારતનો પહેલો કૃષિ પ્રોજેક્ટ છે જેને આંતરરાષ્ટ્રીય Verra VM0042 સ્ટાન્ડર્ડનું પ્રમાણપત્ર મળ્યું છે. આનાથી ડેટાની પારદર્શકતા અને ગુણવત્તા જળવાય છે.
- 2019 થી 2022 દરમિયાન આ નવી પદ્ધતિઓથી 45 અબજ લીટર પાણી બચ્યું હતું. સાથે 2 લાખ ટન થી વધુ પરાળને સળગતી અટકાવી શકાઈ હતી.
- આનાથી હવામાં ભળતું 1,000 ટન જેટલું ઝેરી PM2.5 પ્રદૂષણ ઘટ્યું છે. પરિણામે દિલ્હી NCR અને આસપાસના વિસ્તારોમાં શિયાળામાં ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણમાં રાહત મળી છે.