હૌબારા બસ્ટર્ડ: સંરક્ષણ અને મુખ્ય વિગતો

#GS-3 #પર્યાવરણ #જૈવવિવિધતા #વન્યજીવન #વર્તમાન ઘટનાઓ #આંતરરાષ્ટ્રીય #હૌબારા બસ્ટર્ડ #સંરક્ષણ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

સરહદ પારના પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે એક મોટું કામ થયું છે. ઉઝબેકિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન અને યુએઈ એ મળીને પાંજરામાં ઉછેરેલા 672 હૌબારા બસ્ટર્ડ પક્ષીઓને કારાકલપાકિસ્તાન ના અરલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં છોડ્યા છે.

હૌબારા બસ્ટર્ડ એ જમીન પર રહેતું મધ્યમથી મોટા કદનું સ્થળાંતરિત પક્ષી છે, જે ઓટીડીડે (Otididae) પરિવારમાં આવે છે. આ પક્ષી ખૂબ છૂપાઈને રહેવા માટે અને અતિશય સૂકા રણ પ્રદેશમાં જીવવા માટે જાણીતું છે.

આ પક્ષી રેતાળ અને પથરાળ રણ, સૂકા મેદાનો અને કાંટાળી ઝાડીઓ વાળા વિસ્તારોમાં રહે છે. તેનો આવાસ મધ્ય એશિયા, મિડલ ઈસ્ટ, ઉત્તર આફ્રિકા અને દક્ષિણ એશિયા ના વિસ્તારો જેમ કે થરનું રણ અને કચ્છના રણ સુધી ફેલાયેલો છે.

IUCN Red List માં હૌબારા બસ્ટર્ડ ને સંવેદનશીલ (Vulnerable) શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે.
CITES કરારમાં તેને Appendix I માં રાખવામાં આવ્યું છે, જે તેના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકે છે.
કન્વેન્શન ઓન માઇગ્રેટેરી સ્પીસીઝ (CMS) પણ તેને Appendix I માં મૂકીને તેના સ્થળાંતરના રસ્તાઓ પર કડક સુરક્ષા આપવાની માંગ કરે છે.

તેનો રેતી જેવા બદામી રંગનો દેખાવ તેને રણની માટી અને સૂકા ઝાડવામાં સહેલાઈથી છૂપાઈ જવામાં મદદ કરે છે.
તેના મજબૂત પગ લાંબી મુસાફરી કરવા અને ઝડપથી દોડવા માટે સક્ષમ છે, અને તે સામાન્ય રીતે માત્ર ભય હોય ત્યારે જ ઊડે છે.
નર પક્ષી માદાને આકર્ષવા માટે ડોક પરના કાળા અને સફેદ પીંછા ફુલાવીને તથા ગોળ ચક્કર લગાવીને ખાસ પ્રકારનો ડાન્સ કરે છે.
પાણીની અછત વાળા વિસ્તારમાં જીવવા માટે તે બીજ, કુમળા છોડ, વાંસિયા, તીડ, નાની ગરોળી અને કીટાણુઓ ખાય છે.
કઝાકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાન ના ઉત્તરીય પક્ષીઓ શિયાળામાં લાંબી મુસાફરી કરીને પાકિસ્તાન, ભારત અને અરબ દ્વીપકલ્પ તરફ આવે છે.

એક ફ્લેગશિપ પ્રજાતિ હોવાને કારણે, આ પક્ષીનું રક્ષણ કરવાથી આખું રણ નિવસનતંત્ર અને ત્યાંના બીજા જીવો પણ બચી જાય છે.
આ ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ, નાણાકીય મદદ અને કુત્રિમ પ્રજનન વડે નુકસાન પામેલા પર્યાવરણને ફરીથી સજીવન કરી શકાય છે.