કોસ્મોસર્વ સ્પેસે સ્પેસ કચરો હટાવવા માટે ‘બેઝ 1’ ફેસિલિટી શરૂ કરી

#GS-3 #વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી #અંતરિક્ષ ક્ષેત્ર #એક્ટિવ ડિબ્રિસ રિમૂવલ #બેઝ 1 ફેસિલિટી #કોસ્મોસર્વ સ્પેસ #ઇસરો

મુખ્ય મુદ્દા

કેન્દ્રીય મંત્રીએ સ્પેસ કચરો સાફ કરવા માટે હૈદરાબાદ માં કોસ્મોસર્વ સ્પેસની બેઝ 1 ફેસિલિટી નું ઉદ્ઘાટન કર્યું છે.
આ યોજના ભારતના 2030 સુધીમાં કચરા-મુક્ત અંતરિક્ષ ના વિઝનને સફળ બનાવવામાં મદદ કરશે.
આ 14,800 ચોરસ ફૂટ ના સેન્ટરમાં ખાસ રોબોટિક ગ્રીપર્સ છે, જેનું પરીક્ષણ જુલાઈ 2026 માં મિશન EMBRACE માં કરાયું હતું.
આ પહલથી ISRO ના પ્રોજેક્ટ નેત્ર ને બળ મળશે અને ભારતનું સ્પેસ માર્કેટ $40-45 બિલિયન સુધી પહોંચશે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ હૈદરાબાદ ખાતે કોસ્મોસર્વ સ્પેસની બેઝ 1 ફેસિલિટી નું વર્ચ્યુઅલ ઉદ્ઘાટન કર્યું છે.
આ સેન્ટર અંતરિક્ષમાંથી કચરો હટાવવા (ADR) અને ઉપગ્રહોના સમારકામ (IOS) પર કામ કરશે.
આ પહલ ભારતના 2030 સુધીમાં કચરા-મુક્ત અંતરિક્ષ બનાવવાના લક્ષ્યને સપોર્ટ કરે છે.

આ સેન્ટર સ્પેસમાં સેટેલાઇટની ભીડ ઘટાડવા અને કેસલર સિન્ડ્રોમ નું જોખમ ટાળવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
તે સ્વદેશી રોબોટિક્સની મદદથી સ્પેસ કચરાને પકડીને પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષાને સાફ રાખશે.
ભારતીય ખાનગી કંપની કોસ્મોસર્વ સ્પેસે આ પ્રોજેક્ટ IN-SPACe, અંતરિક્ષ વિભાગ અને ISRO ના સહયોગથી તૈયાર કર્યો છે.
તેનો મુખ્ય હેતુ સસ્તા સ્પેસ રોબોટ્સ બનાવીને 2030 સુધીમાં જૂના અને બેકાર સેટેલાઇટ દૂર કરવાનો છે.

હૈદરાબાદના VSD ટેક પાર્ક માં આ સેન્ટર 14,800 ચોરસ ફૂટ ક્ષેત્રફળમાં ફેલાયેલું છે.
તેમાં ખાસ રોબોટિક ગ્રીપર્સ છે, જેનું પરીક્ષણ જુલાઈ 2026 માં મિશન EMBRACE દરમિયાન સ્પેસ કચરાને પકડવા માટે કરાયું હતું.
આ કામ માટે તેમણે સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ, પિક્સલ અને ધ્રુવ એરોસ્પેસ નેધરલેન્ડ્સ સાથે ભાગીદારી કરી છે.
આ સિસ્ટમ જૂના સેટેલાઇટ હટાવવાની સાથે સેટેલાઇટમાં બળતણ પૂરવાનું અને આયુષ્ય વધારવાનું કામ પણ કરશે.
આ પહલ ISRO ના ડિબ્રિસ-ફ્રી સ્પેસ મિશન્સ (DFSM) અને પ્રોજેક્ટ નેત્ર સાથે મળીને કામ કરશે.

આનાથી ભારત ફક્ત સ્પેસ કચરા પર નજર રાખવાને બદલે તેને હવે સક્રિય રીતે સાફ પણ કરી શકશે.
આનાથી ચાલુ સેટેલાઇટ સુરક્ષિત રહેશે અને સ્પેસ સર્વિસિંગના ક્ષેત્રમાં નવા વ્યવસાયો શરૂ થશે.
આ પહલથી ભારતના સ્પેસ અર્થતંત્રને $40-45 બિલિયન સુધી પહોંચાડવાના લક્ષ્યને ટેકો મળશે.