ભારતીય શેરબજારોમાં ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) ની શરૂઆત

#GS-3 #અર્થતંત્ર #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન #સેબી #શેરબજાર #ડેરિવેટિવ્ઝ

શા માટે ચર્ચામાં છે?

ભારતીય શેરબજારોએ 3 ઓગસ્ટ, 2026 થી ડેરિવેટિવ્ઝ ધરાવતા શેરો માટે ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) શરૂ કર્યું છે.
આ નવી વ્યવસ્થા SEBI દ્વારા જાન્યુઆરી 2026 માં આપવામાં આવેલા આદેશ બાદ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.

CAS એ ડેરિવેટિવ (F&O) કોન્ટ્રાક્ટ ધરાવતા શેરો માટે દરરોજ યોજાતી 20 મિનિટ ની વિશેષ હરાજી પદ્ધતિ છે.
આ સિસ્ટમ દિવસભરના સરેરાશ ભાવને બદલે તમામ લે-વેચના ઓર્ડર એકસાથે મેળવીને એક વ્યાજબી બંધ ભાવ નક્કી કરે છે.
સેબી (SEBI) એ 16 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ પરિપત્ર બહાર પાડીને આ સિસ્ટમ લાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) અને BSE બંનેએ એકસાથે આ નવી હરાજી પદ્ધતિ શરૂ કરી છે.
આ નવો નિયમ 3 ઓગસ્ટ, 2026 થી સત્તાવાર રીતે લાગુ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
તેનો મુખ્ય હેતુ દિવસના અંતે થતી ભાવની ગરબડ અટકાવવાનો, સાચો ભાવ શોધવાનો અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ માટે યોગ્ય બેન્ચમાર્ક પૂરા પાડવાનો છે.

પ્રથમ તબક્કામાં (બપોરે 3:15 થી 3:20) F&O શેરોનું સામાન્ય ટ્રેડિંગ 3:15 વાગે બંધ થાય છે અને ±3% ની મર્યાદા માં 15-મિનિટના VWAP આધારે સંદર્ભ ભાવ નક્કી થાય છે.
બીજા તબક્કામાં (બપોરે 3:20 થી 3:25) રોકાણકારો માર્કેટ અને લિમિટ ઓર્ડર મૂકી, બદલી અથવા રદ કરી શકે છે.
બીજા તબક્કાના અંતમાં (બપોરે 3:25 થી 3:30) ફક્ત લિમિટ ઓર્ડર સ્વીકારાય છે અને ખોટી રીતે ભાવ બદલાવતા રોકવા માટે 3:28 થી 3:30 વચ્ચે ગમે તે સમયે વિન્ડો બંધ થઈ જાય છે.
ત્રીજા તબક્કામાં (બપોરે 3:30 થી 3:35) સૌથી વધુ વ્યાપાર થાય તેવા એક જ ભાવે ઓર્ડર મેચ કરાય છે, જેમાં માર્કેટ ઓર્ડરને પહેલી પસંદગી મળે છે.

આ નિયમ ફક્ત F&O માં સમાવિષ્ટ શેરોને લાગુ પડે છે, જ્યારે સામાન્ય શેરો જૂની 30-મિનિટની VWAP પદ્ધતિથી 3:30 વાગ્યા સુધી ચાલે છે.
આ વિશેષ સેશન દરમિયાન સ્ટોપ-લોસ, આઈસબર્ગ કે રિવિલ્ડ-ક્વોન્ટિટી જેવા ઓર્ડર મૂકી શકાતા નથી.
સામાન્ય સેશનના બાકી રહેલા લિમિટ ઓર્ડર જો ±3% ની મર્યાદા માં હશે તો તે આપમેળે CAS માં ટ્રાન્સફર થઈ જશે.
NSE અને BSE ની ઓર્ડર બુક અલગ હોવાને કારણે બંને એક્સચેન્જ પર ટૂંકા ગાળા માટે ભાવમાં થોડો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.

આ સિસ્ટમ ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ કોન્ટ્રાક્ટ્સના સેટલમેન્ટ માટે અંતિમ રોકડ બજાર ભાવ નક્કી કરે છે.
તે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, પેન્શન ફંડ્સ અને ETFs માટે પોતાની સંપત્તિનું સાચું મૂલ્યાંકન (NAV) કાઢવામાં મદદ કરે છે.
આનાથી મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારો ભાવમાં મોટા ફેરફાર કર્યા વિના જંગી ખરીદ-વેચાણ સહેલાઈથી કરી શકે છે.