આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ અને સમર્થ પોર્ટલની શરૂઆત
#GS-2 #ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને બંધારણ #સ્થાનિક સ્વરાજ્ય #સુશાસન અને સામાજિક ન્યાય #ઈ-ગવર્નન્સ #GS-3 #અર્થતંત્ર #વર્તમાન બનાવો #રાષ્ટ્રીય #આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ #સમર્થ પોર્ટલ #આંતરિક આવકના સાધનો
મુખ્ય મુદ્દા
- પંચાયતી રાજ મંત્રાલયે પંચાયતોની પોતાની આવક વધારવા માટે આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ અને સમર્થ પંચાયત પોર્ટલ શરૂ કર્યા છે.
- આ યોજના હેઠળ PPP અને CSR જેવા ફંડિંગ મોડલનો ઉપયોગ કરીને 4 વર્ષ માં 350 પ્રોજેક્ટ્સ પૂરા કરવાનું લક્ષ્ય છે.
- વાર્ષિક ₹50 લાખ ની પોતાની આવક ધરાવતી ગ્રામ પંચાયતો અને ₹1 કરોડ ધરાવતી બ્લોક પંચાયતો જ આમાં ભાગ લઈ શકશે.
- સમર્થ પોર્ટલ ગ્રામીણ ટેક્સ સિસ્ટમને ડિજિટલ બનાવે છે અને બે રાજ્યોમાં 51 લાખ કરદાતાઓ પાસેથી ₹27 કરોડથી વધુ ટેક્સ એકઠો કરી ચૂક્યું છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- કેન્દ્રીય પંચાયતી રાજ મંત્રીએ તાજેતરમાં આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ અને સમર્થ પંચાયત પોર્ટલ ની શરૂઆત કરી છે.
આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમ વિશે
- પંચાયતી રાજ મંત્રાલય આ યોજનાને રાષ્ટ્રીય ગ્રામ સ્વરાજ અભિયાન (RGSA) હેઠળ ચલાવે છે, જે પંચાયતોને વણવપરાયેલી મિલકતોમાંથી આવક ઊભી કરવામાં મદદ કરે છે.
- કેન્દ્ર સરકારનું પંચાયતી રાજ મંત્રાલય આ આખા કાર્યક્રમનું સંચાલન અને દેખરેખ કરે છે.
- આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ પંચાયતોની પોતાની આવક એટલે કે ઓન સોર્સીસ ઓફ રેવેન્યુ (OSR) વધારવાનો છે, જેથી સરકારી ગ્રાન્ટ પર તેમની નિર્ભરતા ઘટે.
આત્મનિર્ભર પંચાયત કાર્યક્રમના મુખ્ય લક્ષણો
- સરકાર 4 વર્ષ માં કુલ 350 પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરશે, જેમાં પ્રથમ વર્ષે 50 પ્રોજેક્ટ્સ અને પછીના ત્રણ વર્ષમાં દર વર્ષે 100 પ્રોજેક્ટ્સ હાથ ધરાશે.
- આ યોજનામાં જોડાવવા માટે ગ્રામ પંચાયતની વાર્ષિક પોતાની આવક ઓછામાં ઓછી ₹50 લાખ અને બ્લોક પંચાયતની ₹1 કરોડ હોવી જરૂરી છે, સાથે જ તેમની મુદત 3 વર્ષ બાકી હોવી જોઈએ.
- મંત્રાલય પંચાયતોને ટેકનિકલ મદદ આપશે, જેથી સ્થાનિક વિચારોને બેંક લોન મળી શકે તેવા નફાકારક પ્રોજેક્ટમાં બદલી શકાય.
- આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે પૈસા પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP), CSR ફંડ, સરકારી યોજનાઓનું જોડાણ અને બેંક લોન જેવા અલગ-અલગ માધ્યમોથી મેળવાશે.
સમર્થ પંચાયત પોર્ટલ વિશે
- સમર્થ પંચાયત પોર્ટલ એ દેશભરની ગ્રામ પંચાયતોની પોતાની આવકનું સંચાલન કરવા માટે બનાવેલું એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે.
- આ પોર્ટલનો હેતુ ગામડાઓમાં ટેક્સ પ્રક્રિયાને ડિજિટલ બનાવીને નાણાકીય પારદર્શિતા અને ટેક્સ વસૂલાતની કાર્યક્ષમતા વધારવાનો છે.
સમર્થ પંચાયત પોર્ટલના મુખ્ય લક્ષણો
- આ પોર્ટલ કરદાતાઓની નોંધણીથી લઈને ટેક્સ નોટિસ મોકલવી, ઓનલાઈન પેમેન્ટ લેવું, રસીદ આપવી અને આવક પર નજર રાખવા જેવા તમામ કામ ઓટોમેટિક કરે છે.
- તે મકાન વેરો, વપરાશ શુલ્ક, વેપાર લાયસન્સ ફી અને અન્ય શુલ્ક જેવા સ્થાનિક આવકના સાધનોને ડિજિટલ રૂપ આપે છે.
- આ પ્લેટફોર્મ છત્તીસગઢ અને હિમાચલ પ્રદેશ માં સફળતાપૂર્વક ચાલે છે, જ્યાં 51 લાખથી વધુ કરદાતાઓ નોંધાયા છે અને ₹27 કરોડથી વધુ આવક થઈ છે.
- કેન્દ્ર સરકાર હવે આ પોર્ટલનો વિસ્તાર મહારાષ્ટ્ર, મિઝોરમ, અસમ, હરિયાણા, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં કરી રહી છે.