સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્યોને કેન્સરને નોટિફાઇબલ ડિસીઝ જાહેર કરવા આદેશ આપ્યો
#GS-2 #ગવર્નન્સ અને સામાજિક ન્યાય #આરોગ્ય #વર્તમાન ઘટનાઓ #રાષ્ટ્રીય #સુપ્રીમ કોર્ટ #નોટિફાઇબલ ડિસીઝ
મુખ્ય મુદ્દા
- સુપ્રીમ કોર્ટે બાકીના 19 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કેન્સરને નોટિફાઇબલ ડિસીઝ જાહેર કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે, જ્યાં 17 રાજ્યો આ નિર્ણય પહેલાથી જ લાગુ કરી ચૂક્યા છે.
- એક PIL માં બહાર આવ્યું છે કે ICMR નો નેશનલ કેન્સર રજિસ્ટ્રી પ્રોગ્રામ હાલમાં દેશની માત્ર 10% વસ્તી અને ગ્રામીણ વિસ્તારની ફક્ત 1% વસ્તીને જ આવરી લે છે.
- એપિડેમિક ડિસીઝ એક્ટ, 1897 હેઠળ કોઈ રોગ નોટિફાય થતાં જ સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલો માટે તેના દરેક કેસની જાણ કરવી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત બને છે.
- NCDC હેઠળ કાર્યરત ઇન્ટિગ્રેટેડ ડિસીઝ સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ (IDSP) આવા રોગો પર દેખરેખ રાખવામાં અને વ્યવસ્થિત ડેટા તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે.
શા માટે ચર્ચામાં છે?
- સુપ્રીમ કોર્ટે દેશના 19 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કેન્સરને નોટિફાઇબલ ડિસીઝ એટલે કે ફરજિયાત નોંધણીપાત્ર રોગ જાહેર કરવા માટે વિચારવા જણાવ્યું છે.
- હાલમાં એક સંસદીય સમિતિની ભલામણ પછી ભારતના 36 માંથી 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કેન્સરને નોટિફાઇબલ જાહેર કરી ચૂક્યા છે.
- એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) માં સામે આવ્યું કે ICMR નું નેશનલ કેન્સર રજિસ્ટ્રી પ્રોગ્રામ દેશની ફક્ત 10% વસ્તીને જ આવરી લે છે, જેમાં ગ્રામીણ વિસ્તારમાં આ પ્રમાણ માત્ર 1% જેટલું ઓછું છે.
- કેન્સરને નોટિફાઇબલ રોગ બનાવવાથી દરેક કેસની નોંધણી ફરજિયાત બનશે, જેથી સરકાર સચોટ માહિતી મેળવી શકશે અને સારવારનું યોગ્ય આયોજન કરી શકશે.
નોટિફાઇબલ ડિસીઝ એટલે શું?
- એપિડેમિક ડિસીઝ એક્ટ, 1897 જેવા કાયદા હેઠળ જે રોગની જાણ સરકારી આરોગ્ય ખાતાને કરવી કાનૂની રીતે ફરજિયાત હોય, તેને નોટિફાઇબલ ડિસીઝ કહેવાય છે.
- ભારતમાં આવા રોગો પર નજર રાખવા માટે મુખ્ય વ્યવસ્થા ઇન્ટિગ્રેટેડ ડિસીઝ સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ (IDSP) છે, જેનું સંચાલન નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (NCDC) કરે છે.
- કોઈ પણ રોગ નોટિફાઇબલ થાય એટલે તમામ સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલો તથા તબીબો માટે તેના શંકાસ્પદ કે કન્ફર્મ કેસની જાણ સરકારને કરવી ફરજિયાત બની જાય છે.
- ભારતમાં ટીબી, ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા, કોલેરા, હેપેટાઇટિસ, ઓરી, લેપ્ટોસ્પાયરોસિસ અને પોલિયો જેવા રોગો નોટિફાઇબલ છે, જ્યારે કોરોના સમયે કોવિડ-19 પણ નોટિફાઇબલ જાહેર થયો હતો.
- તાજેતરમાં 2024 માં સાપ કરડવો (સ્નેકબાઇટ) અને 2025 માં હડકવા (હ્યુમન રેબીઝ) ને નોટિફાઇબલ રોગ તરીકે ઉમેરવામાં આવ્યા છે.
વિકેન્દ્રીત પ્રણાલી અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો
- ભારતમાં નોટિફાઇબલ રોગોની કોઈ એક રાષ્ટ્રીય યાદી નથી, કારણ કે આ અંગે નિર્ણય લેવાની સત્તા મુખ્યત્વે રાજ્ય સરકારો પાસે રહેલી છે.
- વૈશ્વિક સ્તરે WHO ના ઇન્ટરનેશનલ હેલ્થ રેગ્યુલેશન્સ (2005) હેઠળ દરેક સભ્ય દેશે દુનિયાને અસર કરી શકે તેવા કોઈ પણ રોગચાળા અંગે WHO ને જાણ કરવી કાનૂની રીતે ફરજિયાત છે.