સુપ્રીમ કોર્ટે BNSS હેઠળ પોલીસ રિમાન્ડના નિયમો સ્પષ્ટ કર્યા

#GS-2 #ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા અને બંધારણ #શાસન અને સામાજિક ન્યાય #વર્તમાન ઘટનાઓ #BNSS #સુપ્રીમ કોર્ટ #ફોજદારી ન્યાય સુધારા

મુખ્ય મુદ્દા

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્ટેટ ઓફ આંધ્રપ્રદેશ v. સુડા સુરેશ વીરા વેંકટ નાગા રાજુ કેસમાં ચુકાદો આપ્યો કે BNSS, 2023 હેઠળ 15 દિવસ ની પોલીસ કસ્ટડી 40 કે 60 દિવસ માં કટકે-કટકે મેળવી શકાય છે.
આ નિર્ણયથી જૂના સીઆરપીસી, 1973 ની કલમ 167 નો એ કડક નિયમ રદ થયો છે, જેમાં કસ્ટડી માત્ર શરુઆતના 15 દિવસ માં જ લેવી પડતી હતી.
મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી વગર પોલીસ અટકાયત 24 કલાક પૂરતી સીમિત રહેશે, જ્યારે તપાસ માટે ગંભીર ગુનામાં 90 દિવસ અને સામાન્ય ગુનામાં 60 દિવસ ની મહત્તમ મર્યાદા છે.
BNSS ની કલમ 38 અનુસાર આરોપીના વકીલ પૂછપરછ જોઈ શકશે પણ વચ્ચે દખલ કે સતત હાજરી આપી શકશે નહીં.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્ટેટ ઓફ આંધ્રપ્રદેશ v. સુડા સુરેશ વીરા વેંકટ નાગા રાજુ કેસમાં પોલીસ કસ્ટડીના નિયમો અંગે એક મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, 2023 (BNSS) ની કલમ 187(2) હેઠળ પ્રથમ 40 કે 60 દિવસ ના ગાળામાં કટકે-કટકે કુલ 15 દિવસ સુધીની પોલીસ કસ્ટડી માંગી શકાય છે.

જૂના સીઆરપીસી, 1973 ની કલમ 167 હેઠળ પોલીસ કસ્ટડી ફક્ત અટકાયતના પહેલા 15 દિવસ સુધી જ મળી શકતી હતી.
આ નવા સુધારાથી જો તપાસ દરમિયાન કોઈ નવી માહિતી કે પુરાવા મળે, તો પોલીસ પાછળથી પણ કસ્ટડી મેળવી શકશે.
મેજિસ્ટ્રેટ અથવા અદાલત 40 કે 60 દિવસ ની સમયમર્યાદા વચ્ચે પોલીસ કસ્ટડી આપવા પર સંપૂર્ણ મનાઈ ફરમાવી શકતા નથી.

BNSS ની કલમ 58 અને કલમ 187 મુજબ મેજિસ્ટ્રેટની પરવાનગી વગર પોલીસ કોઈ પણ વ્યક્તિને 24 કલાક થી વધુ સમય કસ્ટડીમાં રાખી શકતી નથી.
ફાંસી, આજીવન કેદ અથવા 10 વર્ષ કે તેથી વધુ જેલની સજા ધરાવતા ગંભીર ગુનાઓમાં અટકાયતની સમયમર્યાદા 90 દિવસ સુધી લંબાવી શકાય છે.
અન્ય સામાન્ય ગુનાઓ માટે આ મહત્તમ અટકાયતનો સમયગાળો 60 દિવસ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
જો આ સમયગાળામાં પોલીસ તપાસ પૂરી ન થાય, તો આરોપીને આપોઆપ ડિફોલ્ટ જામીન મેળવવાનો અધિકાર મળે છે.

BNSS ની કલમ 38 હેઠળ આરોપી તેના વકીલને મળી શકે છે, પરંતુ વકીલ આખી પૂછપરછ દરમિયાન સતત હાજર રહી શકશે નહીં કે તપાસમાં દખલ કરી શકશે નહીં.
આરોપીને લાવવા-લઈ જવા (ટ્રાન્ઝિટ) સમયનું સતત વિડિયો રેકોર્ડિંગ કરવું ફરજિયાત નથી.
પૂછપરછ અને પુરાવાની રિકવરી પ્રક્રિયાનું ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ રેકોર્ડિંગ કરવું પૂરતું છે.